Giữ nhịp xuất khẩu trước biến động toàn cầu

Tạo đà từ kết quả thương mại đầu năm

Theo báo cáo của Bộ Công Thương, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam trong tháng 2/2026 ước đạt 67,16 tỷ USD, giảm 24,1% so với tháng trước do trùng với kỳ nghỉ tết Nguyên đán kéo dài. Tuy nhiên, so với cùng kỳ năm trước, con số này vẫn tăng 5,1%, cho thấy hoạt động thương mại vẫn duy trì xu hướng tích cực.

Tính chung hai tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 155,7 tỷ USD, tăng 22,2% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu tăng 18,3%, còn nhập khẩu tăng 26,3%.

Do nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu, cán cân thương mại ghi nhận mức nhập siêu khoảng 2,98 tỷ USD. Tuy nhiên, theo đánh giá của cơ quan quản lý, mức nhập siêu này mang tính chu kỳ, phản ánh nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu, thiết bị phục vụ sản xuất và các đơn hàng xuất khẩu đang gia tăng.

Ở góc độ tích cực, việc nhập khẩu đầu vào tăng mạnh thường đi kèm với sự phục hồi của sản xuất công nghiệp và xuất khẩu trong các tháng tiếp theo. Khi các doanh nghiệp tăng cường nhập khẩu nguyên liệu và linh kiện, điều đó đồng nghĩa với việc các đơn hàng sản xuất đang được mở rộng.

Kết quả xuất nhập khẩu trong hai tháng đầu năm vì vậy được xem như một “bước chạy đà” quan trọng cho hoạt động thương mại của cả năm 2026. Trong bối cảnh đơn hàng đang tăng lên và thuế quan đối với hàng hóa xuất khẩu vào thị trường Mỹ tạm thời được điều chỉnh về mức 10%, xuất khẩu của Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp tục nhận được lực hỗ trợ tích cực.

Tuy nhiên, triển vọng này cũng đi kèm với không ít thách thức. Theo nhận định của các chuyên gia, từ đầu tháng 3/2026, xung đột tại Trung Đông đã tạo ra những cú sốc mới đối với thương mại toàn cầu. Giá năng lượng tăng cao, chi phí vận tải và logistics leo thang, trong khi các chính sách thuế quan và hàng rào thương mại tiếp tục biến động khó lường. Những yếu tố này có thể khiến chi phí sản xuất và vận chuyển hàng hóa tăng lên, qua đó ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu.

Đồng bộ giải pháp để giữ đà tăng trưởng xuất khẩu

Trước bối cảnh thế giới nhiều biến động, Chính phủ đã sớm đưa ra các chỉ đạo nhằm chủ động ứng phó và duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu. Tại Công điện số 23/CĐ-TTg ngày 16/3/2026, Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu các bộ, ngành và địa phương thực hiện nhất quán mục tiêu giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, thúc đẩy tăng trưởng và bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế.

Một trong những trọng tâm là kịp thời tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp trong hoạt động xuất nhập khẩu, đồng thời đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường, sản phẩm và chuỗi cung ứng nhằm giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.

Theo chỉ đạo của Chính phủ, các bộ, ngành cần tăng cường thu hút đầu tư, thúc đẩy sản xuất kinh doanh và lưu thông hàng hóa, đồng thời rà soát và đẩy nhanh tiến độ các dự án phục vụ sản xuất và xuất khẩu. Bên cạnh đó, việc chuẩn bị nội dung làm việc với phía Hoa Kỳ để thúc đẩy ký kết hiệp định thuế đối ứng theo hướng cân bằng, công bằng cũng được đặt ra.

Trong vai trò cơ quan điều phối thương mại, Bộ Công Thương đang triển khai nhiều giải pháp nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Một trong những trọng tâm là khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam đã ký kết. Hiện Việt Nam đã tham gia 17 FTA với nhiều thị trường lớn như Liên minh châu Âu, Vương quốc Anh, Liên minh Kinh tế Á - Âu hay Hiệp định CPTPP. Những hiệp định này tiếp tục được xem là “đòn bẩy” quan trọng để mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh cho hàng hóa Việt Nam.

Bên cạnh việc tận dụng các FTA hiện có, Bộ Công Thương cũng đang đẩy nhanh tiến độ đàm phán các hiệp định mới với các đối tác tiềm năng như khối EFTA, Mercosur, GCC và một số quốc gia tại Nam Mỹ và Bắc Phi. Đây được xem là hướng đi quan trọng nhằm đa dạng hóa thị trường và giảm thiểu rủi ro khi thương mại toàn cầu biến động.

Song song với đó, hoạt động xúc tiến thương mại được đổi mới theo hướng bám sát thực tiễn thị trường và nhu cầu của doanh nghiệp. Hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài được yêu cầu tăng cường cung cấp thông tin thị trường, cảnh báo rủi ro và hỗ trợ doanh nghiệp điều chỉnh kế hoạch sản xuất, giao hàng trong bối cảnh các tuyến vận tải qua khu vực Trung Đông có nguy cơ bị gián đoạn.

Ngoài ra, Bộ Công Thương cũng tiếp tục theo dõi sát diễn biến thị trường, kịp thời tháo gỡ khó khăn trong hoạt động xuất nhập khẩu tại các cửa khẩu; đồng thời hoàn thiện cơ chế, chính sách về quản lý thương mại biên giới, xuất xứ hàng hóa và dịch vụ logistics.

Các giải pháp cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực xuất nhập khẩu cũng được đẩy mạnh, nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.

Ở góc độ doanh nghiệp, xung đột tại Trung Đông đã bắt đầu tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh. Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Lê Thanh Sơn, Giám đốc Khối kinh doanh hàng hóa của Simexco Daklak, cho biết doanh nghiệp đã tạm ngừng xuất khẩu sang khu vực Trung Đông để chờ tình hình ổn định trở lại.

Theo ông Sơn, chi phí vận tải, logistics và bảo hiểm đang tăng mạnh không chỉ ở tuyến Trung Đông mà cả nhiều tuyến vận tải khác do các hãng tàu phải thay đổi lộ trình và giá dầu tăng cao. Nếu tuyến vận tải qua kênh đào Suez hoặc Biển Đỏ tiếp tục bị gián đoạn, thời gian giao hàng sẽ kéo dài và chi phí vận chuyển tăng đáng kể.

Trong khi đó, TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, cho rằng doanh nghiệp cần chuẩn bị cả chiến lược ngắn hạn và dài hạn để ứng phó với các cú sốc từ bên ngoài. Trong ngắn hạn, doanh nghiệp cần rà soát hợp đồng, tính toán phương án chia sẻ chi phí với đối tác, đảm bảo dòng tiền và duy trì quan hệ kinh doanh. Về dài hạn, cần xây dựng các kịch bản dự phòng, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tránh phụ thuộc quá lớn vào một thị trường duy nhất.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh thương mại toàn cầu còn nhiều bất định, điều quan trọng nhất đối với doanh nghiệp là giữ sự bình tĩnh, chủ động và linh hoạt trong điều chỉnh kế hoạch sản xuất – kinh doanh. Việc tận dụng hiệu quả các hiệp định FTA, mở rộng sang các thị trường tiềm năng và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa nguồn nguyên liệu, sẽ giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro từ biến động chuỗi cung ứng cũng như các rào cản thương mại.

Xuất khẩu hàng hóa là một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong năm 2026. Với sự vào cuộc đồng bộ của Chính phủ, Bộ Công Thương, các bộ ngành và cộng đồng doanh nghiệp, cùng với việc tận dụng tốt các cơ hội từ hội nhập kinh tế quốc tế, mục tiêu duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu và góp phần đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế từ 10% trở lên trong năm nay vẫn được kỳ vọng có thể đạt được.

Trong bối cảnh địa chính trị và thương mại quốc tế đang thay đổi nhanh chóng, sự vào cuộc nhanh chóng của Chính phủ, Bộ Công Thương, các cơ quan quản lý và doanh nghiệp với nhiều giải pháp sẽ góp phần giữ đà tăng trưởng xuất khẩu, đồng thời chủ động ứng phó với các cú sốc từ bên ngoài.