Đổi mới cơ chế tài chính cho giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp

Bộ GD&ĐT công bố dự thảo Nghị định quy định về tự chủ, cơ chế tài chính đối với giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp; chương trình trọng điểm quốc gia đào tạo tiến sĩ toàn thời gian.

Việc xây dựng Nghị định nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 248/2025/QH15 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để thực hiện đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; đồng thời cụ thể hóa một số quy định về tự chủ, cơ chế tài chính đối với giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp tại Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) và Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) năm 2025.

Nghị định cũng tạo cơ sở pháp lý để thực hiện đổi mới căn bản cơ chế, chính sách tài chính và đầu tư cho giáo dục, đào tạo; phân bổ ngân sách nhà nước cho các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp dựa trên sứ mạng, chất lượng và hiệu quả theo cơ chế thống nhất trong toàn ngành; ưu tiên đặt hàng, giao nhiệm vụ đối với các ngành, lĩnh vực trọng điểm theo kết quả đầu ra; đồng thời quy định về chương trình trọng điểm quốc gia đào tạo tiến sĩ toàn thời gian.

Tăng quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình

Dự thảo Nghị định quy định đầy đủ các khía cạnh tự chủ của cơ sở giáo dục không phụ thuộc vào mức độ tự chủ tài chính, bao gồm: tự chủ về học thuật, chuyên môn; tự chủ về nghiên cứu khoa học; tự chủ về cơ cấu tổ chức, nhân sự; tự chủ về hợp tác quốc tế; tự chủ về tài chính, tài sản, đầu tư.

Trong đó, người đứng đầu cơ sở giáo dục được toàn quyền quyết định việc sử dụng các nguồn tài chính đặt hàng hoặc giao nhiệm vụ để hoàn thành nhiệm vụ đào tạo, nghiên cứu khoa học và phát triển cơ sở giáo dục.

Các khoản chi này bao gồm: chi trả tiền lương, thuê chuyên gia, chi hoạt động chuyên môn, quản lý, dịch vụ, trả lãi vay (đối với phần chi từ vốn vay hợp pháp) và các khoản chi cần thiết khác phục vụ trực tiếp việc thực hiện nhiệm vụ.

Việc chi tiêu phải tuân thủ nguyên tắc gắn với hiệu quả hoạt động, bảo đảm tiến độ, chất lượng; thực hiện công khai, minh bạch và được quy định trong Quy chế chi tiêu nội bộ.

Bên cạnh đó, cơ sở giáo dục được phân loại "bảo đảm chi thường xuyên" hoặc "chưa tự bảo đảm chi thường xuyên" để đảm bảo nguồn lực đầu tư phát triển, đặc biệt đối với các ngành, lĩnh vực chiến lược, khoa học cơ bản và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Đồng thời, dự thảo Nghị định quy định trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục với người học và xã hội trong thực hiện các quyền tự chủ nêu trên.

Đổi mới cơ chế tài chính cho giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp

Dự thảo Nghị định quy định nguyên tắc phân bổ ngân sách Nhà nước cho giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp theo quy định tại Luật Giáo dục, pháp luật có liên quan và dựa trên sứ mạng, chất lượng, hiệu quả hoạt động của cơ sở giáo dục.

Dự thảo quy định cụ thể về đối tượng, điều kiện, chính sách và mức hỗ trợ, học bổng đối với các nhóm người học: (1) Ngành đào tạo giáo viên, đào tạo tài năng; người học các ngành, nghề thuộc lĩnh vực năng khiếu nghệ thuật, thể thao; (2) Ngành đào tạo khoa học cơ bản, ngành, nghề đặc thù và ngành, nghề cần thiết cho phát triển đất nước nhưng khó thu hút người học; (3) Chương trình đào tạo trình độ tiến sĩ, các ngành, nghề kỹ thuật then chốt, công nghệ chiến lược, công nghệ lõi.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng quy định về phương thức thực hiện các chính sách nêu trên; xác định học phí và mức trần học phí; quy định về đặt hàng, giao nhiệm vụ đào tạo, qua đó tạo cơ sở pháp lý để các chủ trương tại Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục đào tạo sớm đi vào cuộc sống.

Chương trình trọng điểm quốc gia đào tạo tiến sĩ toàn thời gian

Về đối tượng, dự thảo Nghị định áp dụng cho nghiên cứu sinh trúng tuyển theo học các chương trình đào tạo tiến sĩ tại các cơ sở giáo dục đại học trong nước, thuộc nhóm ngành, lĩnh vực của chương trình trọng điểm quốc gia do Thủ tướng quyết định; nghiên cứu sinh trúng tuyển theo học tại các cơ sở giáo dục đại học triển khai các đề án phát triển (cơ sở giáo dục trọng điểm, nhóm cơ sở giáo dục đại học hàng đầu châu Á).

Chương trình được áp dụng đối với hình thức đào tạo chính quy, tập trung toàn thời gian; gắn đào tạo tiến sĩ với nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Việc triển khai thực hiện tại các cơ sở giáo dục đại học đáp ứng chuẩn cơ sở đào tạo trình độ tiến sĩ theo quy định hiện hành.

Dự thảo Nghị định quy định nguyên tắc hỗ trợ cho nghiên cứu sinh được thực hiện theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước, khoa học công nghệ và các quy định liên quan. Đáng chú ý, nghiên cứu sinh không đồng thời hưởng chính sách hỗ trợ khác từ ngân sách nhà nước trong thời gian học tập, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Thông qua các chính sách nêu trên, dự thảo Nghị định được kỳ vọng tạo chuyển biến căn bản trong cơ chế quản trị, cơ chế tài chính và đầu tư cho giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp; đảm bảo một cơ chế công khai, minh bạch, thống nhất trong toàn ngành.

Quy định hướng tới thúc đẩy các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp cạnh tranh lành mạnh trong việc thực hiện sứ mạng, nâng cao chất lượng và hiệu quả, năng suất đào tạo; tạo động lực phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo; nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước nhanh, bền vững trong kỷ nguyên phát triển mới.