Bước chuyển tiếp phù hợp khi mở rộng hình thức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính

Thống nhất chuẩn đánh giá, thuận lợi cho chuyển đổi

Bộ GD&ĐT đã trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, phê duyệt Đề án tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính giai đoạn 2026-2036.

Theo Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ GD&ĐT) Huỳnh Văn Chương, dự kiến từ năm 2027, thí sinh thi trên máy tính và thi trên giấy sẽ sử dụng chung nội dung đề thi đối với các môn trắc nghiệm, khác nhau chủ yếu ở phương thức làm bài và ghi nhận kết quả.

Đánh giá về chủ trương này, nhiều giáo viên cho rằng việc sử dụng chung nội dung đề thi trong giai đoạn chuyển tiếp là hợp lý, góp phần bảo đảm sự thống nhất về chuẩn đầu ra, tạo cơ sở so sánh kết quả giữa hai hình thức thi và từng bước hiện đại hóa công tác khảo thí.

Cô Phạm Nguyễn Trang Ngân, giáo viên Trường THPT A Lưới (TP Huế) nhận định, sử dụng chung nội dung đề thi là phù hợp nếu mục tiêu là đánh giá cùng một chuẩn đầu ra và bảo đảm sự thống nhất của Kỳ thi tốt nghiệp THPT.

Cách làm này giúp tất cả thí sinh được đánh giá theo cùng yêu cầu về kiến thức, kỹ năng và năng lực, tránh sự chênh lệch về mức độ khó giữa hai hình thức thi; đồng thời tạo thuận lợi cho việc so sánh kết quả, xét tốt nghiệp và tuyển sinh đại học.

Bên cạnh đó, việc dùng chung đề thi còn giúp giảm áp lực xây dựng nhiều bộ đề có độ tương đương, góp phần nâng cao tính minh bạch, độ tin cậy của kỳ thi và tạo bước chuyển tiếp phù hợp trước khi mở rộng hình thức thi trên máy tính trong tương lai.

Đồng quan điểm, thầy Trang Minh Thiên, giáo viên Trường THPT Nguyễn Việt Dũng (Cần Thơ) nhận định, triển khai song song hai hình thức thi với cùng nội dung đề sẽ bảo đảm sự thống nhất về nội dung đánh giá, năng lực và mức độ yêu cầu cần đạt, qua đó tạo cơ sở để so sánh kết quả giữa các hình thức thi.

Đây cũng là khoảng thời gian cần thiết để các địa phương tiếp tục hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, quy trình tổ chức và tích lũy kinh nghiệm trước khi chuyển đổi hoàn toàn sang thi trên máy tính. Tuy nhiên, cơ quan tổ chức cần thường xuyên theo dõi, đánh giá kết quả trong giai đoạn chuyển tiếp để kịp thời điều chỉnh nếu xuất hiện những khác biệt ảnh hưởng đến chất lượng đánh giá.

Ông Phan Trọng Hải, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Huệ (Vĩnh Long) cho rằng, việc sử dụng chung nội dung đề thi cho cả hai hình thức là phù hợp và cần thiết. Theo ông, dù tổ chức theo hình thức nào thì mục tiêu của kỳ thi vẫn không thay đổi, đó là đánh giá đúng năng lực học sinh theo yêu cầu của Chương trình giáo dục phổ thông 2018.

Khi cùng sử dụng một nội dung đề thi, kết quả của thí sinh ở các địa phương sẽ có cơ sở thống nhất hơn, tạo thuận lợi cho việc xét tốt nghiệp cũng như tuyển sinh đại học.

Cần đồng bộ hạ tầng, phần mềm và cơ hội tiếp cận

Đồng tình việc sử dụng chung đề thi, nhưng các nhà giáo cũng cho rằng đây mới chỉ là điều kiện cần.

Ông Phan Trọng Hải cho rằng, công bằng trong thi cử không chỉ nằm ở nội dung đề mà còn phụ thuộc vào cách thức làm bài. Thí sinh thi trên máy tính phải thực hiện nhiều thao tác khác với thi trên giấy như đọc câu hỏi trên màn hình, chuyển câu, đánh dấu câu chưa làm hay nộp bài. Vì vậy, phần mềm thi cần được thiết kế đơn giản, dễ sử dụng và hoạt động ổn định để mọi thí sinh đều có thể thao tác thuận lợi.

Bên cạnh đó, hạ tầng kỹ thuật là yếu tố rất quan trọng. Hệ thống máy tính, nguồn điện, thiết bị dự phòng và các phương án xử lý sự cố cần được chuẩn bị kỹ lưỡng để không làm ảnh hưởng đến tâm lý cũng như quyền lợi của thí sinh. Đối với những địa phương lần đầu triển khai thi trên máy tính, nên tổ chức nhiều đợt thi thử để học sinh làm quen với hình thức mới, tránh tình trạng các em gặp khó khăn chỉ vì chưa có nhiều cơ hội tiếp cận.

Theo ông Hải, cũng cần quan tâm đến sự khác biệt về điều kiện học tập giữa các vùng miền khi không phải học sinh nào cũng có cơ hội tiếp cận máy tính thường xuyên. Vì vậy, trong thời gian chuyển tiếp, việc duy trì song song hai hình thức thi là giải pháp phù hợp. Đồng thời, ngành Giáo dục cần tiếp tục đầu tư cơ sở vật chất và tăng cường hướng dẫn kỹ năng làm bài trên máy tính nhằm thu hẹp khoảng cách giữa các địa phương.

Ở góc độ giáo viên trực tiếp giảng dạy, cô Phạm Nguyễn Trang Ngân cho rằng, cần bảo đảm sự tương đương về trải nghiệm làm bài giữa hai hình thức. Giao diện thi trên máy phải rõ ràng, dễ thao tác, cho phép xem lại, đánh dấu câu hỏi và chuyển câu linh hoạt như khi làm bài trên giấy. Thời gian làm bài cũng phải tương đương, nếu thao tác trên máy khiến thí sinh mất thêm thời gian thì cần tối ưu hệ thống hoặc có phương án bù phù hợp.

Cô Ngân đồng thời nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm hạ tầng kỹ thuật ổn định; máy tính, mạng, nguồn điện và phần mềm phải được kiểm tra kỹ; có phương án dự phòng khi xảy ra sự cố để không ảnh hưởng đến quyền lợi thí sinh. Đồng thời, cần tập huấn và cho thí sinh làm quen; tổ chức thi thử trên máy để học sinh thành thạo các thao tác, tránh việc điểm số bị ảnh hưởng bởi kỹ năng sử dụng máy tính thay vì năng lực học tập.

“Công tác bảo đảm an toàn, bảo mật đề thi vô cùng quan trọng. Đề thi trên máy phải được mã hóa, quản lý chặt chẽ và có các biện pháp ngăn ngừa rò rỉ, gian lận. Về đánh giá, phân tích kết quả sau kỳ thi, cần so sánh phổ điểm giữa hai nhóm thí sinh để phát hiện nếu có sự khác biệt bất thường do phương thức thi, từ đó điều chỉnh kịp thời”, cô Ngân đề xuất.

Trong khi đó, thầy Trang Minh Thiên cho rằng, để bảo đảm công bằng, điều quan trọng không chỉ là thống nhất nội dung đề thi mà còn phải tạo điều kiện để thí sinh ở cả hai hình thức có cơ hội thể hiện năng lực tương đương. Phần mềm thi cần ổn định, có các chức năng hỗ trợ như đánh dấu câu hỏi, xem lại đáp án, chuyển nhanh giữa các câu.

Thí sinh cần được tiếp cận các đợt thi thử hoặc phần mềm mô phỏng để làm quen với hình thức thi trước kỳ thi chính thức. Bên cạnh đó, cần có quy trình xử lý sự cố kỹ thuật rõ ràng, thống nhất và bảo đảm quyền lợi thí sinh nếu xảy ra lỗi ngoài ý muốn.

Việc thường xuyên phân tích, đối chiếu kết quả giữa hai hình thức thi trong giai đoạn đầu triển khai cũng rất cần thiết để kịp thời phát hiện và điều chỉnh những yếu tố có thể ảnh hưởng đến tính công bằng của Kỳ thi.

Một nội dung được thầy Trang Minh Thiên đặc biệt nhấn mạnh là công tác phòng, chống gian lận. Hệ thống thi cần được thiết kế bảo đảm an toàn, bảo mật, ngăn chặn việc truy cập vào các phần mềm, dữ liệu hoặc kết nối không phục vụ cho kỳ thi.

Đồng thời, cần kết hợp các giải pháp kỹ thuật với quy trình coi thi chặt chẽ, như kiểm soát thiết bị, giám sát liên tục tại phòng thi và lưu nhật ký hoạt động của hệ thống để phục vụ việc kiểm tra khi cần thiết. Tập huấn cho giám thị tham gia coi thi trên máy tính cần thực hiện nghiêm túc và quy trình chặt chẽ.