Đưa doanh nghiệp trở thành đối tác đào tạo nghề

Để chính sách đi vào thực tiễn, cần tháo gỡ những điểm nghẽn trong cơ chế phối hợp, đồng thời xây dựng động lực đủ mạnh để doanh nghiệp trở thành đối tác đồng hành cùng nhà trường.

PGS.TS Trương Đình Thăng - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Sư phạm Quảng Trị: 4 vấn đề cốt lõi để phát huy hiệu quả

Theo tôi, điểm tích cực nhất của Thông tư số 43/2026/TT-BGDĐT về tiêu chuẩn người dạy nghề là mở rộng cánh cửa để những người có kinh nghiệm thực tế tham gia đào tạo. Trước đây, nhiều chuyên gia kỹ thuật, nghệ nhân, thợ lành nghề hoặc cán bộ kỹ thuật doanh nghiệp dù có năng lực chuyên môn tốt nhưng gặp khó khăn khi giảng dạy do thiếu văn bằng sư phạm hoặc chứng chỉ theo quy định. Thông tư mới tạo cơ chế linh hoạt hơn, cho phép những người có năng lực nghề nghiệp và năng lực sư phạm phù hợp được đánh giá, công nhận để tham gia đào tạo.

Điều này có ý nghĩa quan trọng bởi giáo dục nghề nghiệp không thể chỉ dựa vào lý thuyết mà cần gắn với thực tiễn sản xuất. Sự tham gia của kỹ sư doanh nghiệp, quản đốc xưởng, bếp trưởng, nghệ nhân làng nghề… sẽ giúp người học tiếp cận quy trình, thiết bị và tình huống thực tế, từ đó nâng cao khả năng đáp ứng yêu cầu thị trường lao động.

Để Thông tư 43 phát huy hiệu quả, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần xây dựng quy trình đánh giá minh bạch, thực chất, có sự tham gia của nhà trường, doanh nghiệp và chuyên gia nghề nghiệp. Việc công nhận năng lực không nên chỉ dựa trên hồ sơ, mà phải gắn với khả năng thực hành, kỹ năng hướng dẫn và bảo đảm an toàn cho người học.

Bên cạnh đó, cần có các chương trình bồi dưỡng ngắn hạn về phương pháp sư phạm cho chuyên gia, nghệ nhân, người lao động giỏi trước khi tham gia giảng dạy. Họ không nhất thiết phải trở thành giáo viên chuyên nghiệp, nhưng cần được trang bị kỹ năng xây dựng bài giảng, hướng dẫn thực hành, đánh giá người học và xử lý tình huống trong môi trường đào tạo.

Một yếu tố quan trọng khác là cần có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp đồng hành cùng nhà trường. Nhiều doanh nghiệp sẵn sàng tham gia đào tạo nhưng còn chịu áp lực về thời gian, chi phí và nguồn lực. Vì vậy, cần có chính sách rõ ràng về thù lao, ghi nhận đóng góp, chia sẻ thiết bị, đặt hàng đào tạo hoặc các hình thức hỗ trợ phù hợp.

Sau khi công nhận, chất lượng người dạy nghề cũng cần được theo dõi, đánh giá định kỳ thông qua phản hồi của người học, kết quả thực hành, tỷ lệ việc làm và mức độ đáp ứng yêu cầu doanh nghiệp. Thông tư 43 tạo ra hành lang pháp lý quan trọng, nhưng hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào cách triển khai. Nếu được thực hiện nghiêm túc, đây sẽ là cơ hội để thu hẹp khoảng cách giữa nhà trường và thị trường lao động.

Ông Nguyễn Thế Lực - Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Dược Hà Nội: Xây dựng cơ chế hợp tác bền vững

Hiện nay, việc phối hợp đào tạo giữa nhà trường và doanh nghiệp vẫn còn không ít hạn chế. Số lượng doanh nghiệp tham gia sâu vào quá trình đào tạo chưa nhiều. Phần lớn mới dừng ở việc tiếp nhận sinh viên thực tập, chưa thực sự trở thành chủ thể đồng hành trong đào tạo. Một số nơi, cơ chế phối hợp còn mang tính hình thức, thiếu quy định cụ thể về trách nhiệm, quyền lợi, nội dung hướng dẫn và đánh giá người học. Bên cạnh đó, đội ngũ chuyên gia doanh nghiệp dù có tay nghề cao nhưng chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng sư phạm để tham gia giảng dạy.

Một số doanh nghiệp còn e ngại về chi phí, thời gian quản lý, an toàn lao động và trách nhiệm pháp lý khi tiếp nhận người học. Thậm chí, có nơi sinh viên được tiếp nhận nhưng chủ yếu chỉ quan sát hoặc đứng tại dây chuyền sản xuất do quy trình công nghệ khép kín, chưa có điều kiện trực tiếp tham gia thực hành.

Để nâng cao hiệu quả phối hợp giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp, trước hết cần xây dựng cơ chế hợp tác bền vững, trong đó doanh nghiệp tham gia từ khâu xây dựng chương trình đào tạo, tổ chức giảng dạy, đánh giá kết quả học tập đến tuyển dụng sau tốt nghiệp.

Bên cạnh đó, cần có chính sách khuyến khích doanh nghiệp tham gia đào tạo thông qua các cơ chế hỗ trợ chi phí, ghi nhận đóng góp hoặc tạo điều kiện tiếp cận các chương trình phát triển nguồn nhân lực. Dù Luật Giáo dục nghề nghiệp 2025 và một số văn bản liên quan đã có quy định, song cần tiếp tục cụ thể hóa để tạo động lực thực chất cho doanh nghiệp.

Ngoài ra, cần chuẩn hóa quy trình đào tạo tại doanh nghiệp, xác định rõ trách nhiệm của các bên nhằm bảo đảm chất lượng đào tạo và quyền lợi của người học. Đồng thời, việc bồi dưỡng kỹ năng hướng dẫn, phương pháp sư phạm cho chuyên gia doanh nghiệp cũng là yếu tố cần thiết để họ có thể đồng hành hiệu quả cùng nhà trường.

Ông Đào Văn Tiến - nguyên Vụ trưởng Vụ Đào tạo thường xuyên, Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp (Bộ Lao động, Thương Binh và Xã hội trước đây, nay thuộc Bộ GD&ĐT): Khắc phục tình trạng “Văn bằng, chứng chỉ hình thức”

Thông tư 43 đã kế thừa các quy định về người dạy nghề giảng dạy, hướng dẫn thực hành, đồng thời giải quyết tình trạng thiếu nhân lực hướng dẫn thực hành tại doanh nghiệp. Đây là vấn đề quan trọng khi thời lượng thực hành trong nhiều chương trình đào tạo nghề chiếm tới 70 - 80%, nhưng nhiều người có kinh nghiệm thực tế lại chưa thể tham gia giảng dạy do chưa đáp ứng yêu cầu về văn bằng, chứng chỉ.

Đồng thời, Thông tư cũng góp phần khắc phục tình trạng coi trọng văn bằng, chứng chỉ mang tính hình thức thông qua cơ chế tự đánh giá năng lực thực hành nghề đối với người không có văn bằng, chứng chỉ, chứng nhận và tự đánh giá năng lực sư phạm của người dạy nghề.

Đặc biệt, quy định mới nâng cao vai trò tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trong việc thành lập Hội đồng đánh giá năng lực thực hành nghề, năng lực sư phạm của người dạy nghề, đồng thời quy định rõ trách nhiệm của các cơ sở trong quá trình triển khai.

Qua đó, Thông tư 43 mở rộng cơ hội huy động đội ngũ chuyên gia, nghệ nhân, người lao động có tay nghề cao tham gia đào tạo nghề. Sự tham gia sâu hơn của doanh nghiệp sẽ giúp hoạt động giảng dạy, hướng dẫn thực hành gắn chặt với thực tiễn sản xuất và nhu cầu của thị trường lao động. Doanh nghiệp cũng có điều kiện chủ động tổ chức đào tạo nghề trình độ sơ cấp và các chương trình đào tạo nghề khác theo quy định của Luật Giáo dục nghề nghiệp 2025.

Để Thông tư 43 phát huy hiệu quả, cần đẩy mạnh tuyên truyền về những điểm mới, đồng thời hướng dẫn doanh nghiệp tổ chức giảng dạy, hướng dẫn thực hành cho người học đúng yêu cầu của chương trình đào tạo và nhu cầu sản xuất.

Quan trọng hơn, cần bảo đảm người học được thực hành trong môi trường thực tế, được tham gia vào quá trình sản xuất và hưởng các chế độ phù hợp như tiền công, tiền lương hoặc phụ cấp. Người dạy nghề tại doanh nghiệp cũng cần được ghi nhận thời gian hướng dẫn thực hành như thời gian làm việc, được hưởng chế độ phù hợp và có chính sách tôn vinh, bồi dưỡng kỹ năng tương xứng với vai trò trong đào tạo nguồn nhân lực.

ThS Nguyễn Thị Ngọc Bích - Trưởng khoa Y Dược - Thẩm mỹ, Trường Cao đẳng Viễn Đông: Khuyến khích doanh nghiệp tham gia đào tạo nghề

Có thể thấy, mức độ tham gia của doanh nghiệp trong quá trình đào tạo hiện nay chưa đồng đều và chưa phát huy đầy đủ vai trò của doanh nghiệp với tư cách là một chủ thể trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp.

Trong thực tế, sự phối hợp giữa nhà trường và doanh nghiệp không nên chỉ dừng ở việc góp ý chương trình đào tạo, tham gia thẩm định, cử chuyên gia chia sẻ kinh nghiệm hoặc tiếp nhận học sinh, sinh viên thực tập. Doanh nghiệp cần đồng hành trong toàn bộ quá trình đào tạo, từ dự báo nhu cầu nhân lực, xác định chuẩn đầu ra, xây dựng chương trình, tham gia giảng dạy, hướng dẫn thực hành, đánh giá năng lực người học đến tuyển dụng sau tốt nghiệp.

Tuy nhiên, hiện nay phần lớn doanh nghiệp mới tham gia ở một số khâu riêng lẻ, trong khi mô hình hợp tác toàn diện giữa nhà trường và doanh nghiệp chưa phổ biến. Điều này khiến một số chương trình đào tạo chưa theo kịp yêu cầu thực tế về vị trí việc làm, kỹ năng nghề nghiệp và công nghệ sản xuất.

Doanh nghiệp chưa có nhiều động lực để đầu tư cho đào tạo. Việc bố trí chuyên gia hướng dẫn, thiết bị, vật tư thực hành hay vị trí thực tập đều phát sinh chi phí, trong khi cơ chế hỗ trợ, ghi nhận đóng góp của doanh nghiệp còn hạn chế. Chất lượng môi trường đào tạo tại doanh nghiệp cũng chưa đồng đều; một số đơn vị có đủ điều kiện về công nghệ, nhân lực, quy trình hướng dẫn, nhưng nhiều nơi vẫn chưa đáp ứng yêu cầu đào tạo bài bản.

Việc phối hợp đánh giá kết quả học tập, công nhận kỹ năng nghề và chia sẻ dữ liệu giữa nhà trường với doanh nghiệp còn thiếu thống nhất, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý và bảo đảm chất lượng đào tạo.

Để nâng cao vai trò của doanh nghiệp trong giáo dục nghề nghiệp, theo tôi, Bộ GD&ĐT cần có hướng dẫn cụ thể về trách nhiệm của nhà trường, doanh nghiệp trong tổ chức đào tạo tại doanh nghiệp; quy định rõ tiêu chuẩn đối với doanh nghiệp tham gia đào tạo, người hướng dẫn và phương thức đánh giá kết quả học tập của người học.

Đồng thời, cần xây dựng cơ chế khuyến khích để doanh nghiệp trở thành đối tác chiến lược trong hệ sinh thái giáo dục nghề nghiệp, tham gia từ khâu xác định nhu cầu nhân lực, xây dựng chuẩn đầu ra, chương trình đào tạo, tổ chức đào tạo, đánh giá kết quả đến tuyển dụng. Các mô hình đào tạo theo đơn đặt hàng, đào tạo kép, đào tạo dựa trên năng lực thực hiện cũng cần được thúc đẩy nhằm tăng tính thực tiễn và khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường lao động.

Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý quá trình thực tập, thực hành và đánh giá kết quả học tập tại doanh nghiệp, qua đó bảo đảm tính minh bạch, khách quan và thuận lợi cho nhà trường, doanh nghiệp cũng như người học.