Phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, về những điểm sáng của kinh tế Việt Nam trong 10 tháng năm 2026, triển vọng tăng trưởng những tháng cuối năm và yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng.
- Theo báo cáo của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), 10 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam lần đầu tiên vượt mốc 1.000 tỷ USD. Cùng với đó, sản xuất công nghiệp ghi nhận mức tăng trưởng cao nhất trong nhiều năm. Ông đánh giá thế nào về những kết quả này, đặc biệt là khả năng chống chịu của nền kinh tế trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động?
TS. Lê Duy Bình: Theo tôi, những kết quả đạt được trong 10 tháng qua cho thấy một số chỉ dấu tích cực về chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế, trước hết là sức chống chịu và khả năng thích ứng.
TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam.
Kinh tế toàn cầu vẫn đối mặt với nhiều khó khăn, lãi suất duy trì ở mức cao, căng thẳng địa chính trị tiếp tục diễn biến phức tạp. Trong bối cảnh đó, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam vẫn vượt mốc 1.000 tỷ USD, đưa nước ta vào nhóm 15 nền kinh tế có quy mô ngoại thương lớn nhất thế giới. Đây là một kỷ lục mới, phản ánh nỗ lực của cộng đồng doanh nghiệp trong duy trì sản xuất, mở rộng thị trường và tham gia sâu hơn vào thương mại quốc tế.
Kết quả này cũng cho thấy sức chống chịu và khả năng thích ứng của cộng đồng doanh nghiệp đã được cải thiện. Doanh nghiệp Việt Nam từng bước thích ứng với những thay đổi của thị trường, duy trì sản xuất và đáp ứng các đơn hàng quốc tế.
Bên cạnh đó, một số chỉ tiêu kinh tế vĩ mô cơ bản vẫn duy trì tương đối ổn định, dù áp lực lạm phát và lãi suất còn hiện hữu. Vị thế và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế cũng có những chuyển biến tích cực, thể hiện qua kết quả thu hút vốn đầu tư nước ngoài. Niềm tin của nhà đầu tư quốc tế đối với môi trường đầu tư Việt Nam tiếp tục được củng cố.
Một điểm đáng chú ý khác là đầu tư trong nước, đặc biệt từ khu vực kinh tế tư nhân, đã có những tín hiệu gia tăng. Điều này cho thấy vai trò của khu vực tư nhân trong nền kinh tế đang từng bước được cải thiện.
- Bên cạnh những kết quả tích cực, đâu là những điểm nghẽn cần được nhìn nhận để cải thiện chất lượng tăng trưởng, thưa ông?
TS. Lê Duy Bình: Chúng ta cũng cần thẳng thắn nhìn nhận rằng tăng trưởng kinh tế Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc khá nhiều vào các yếu tố bên ngoài. Xuất nhập khẩu là một thế mạnh, song cần từng bước giảm sự phụ thuộc vào khu vực FDI. Một vấn đề khác là năng suất của nền kinh tế chưa có sự cải thiện mang tính đột phá. Tăng trưởng vẫn phụ thuộc nhiều vào vốn và các yếu tố đầu vào, trong khi đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) còn hạn chế. Đồng thời, cần nâng cao vai trò và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước.
Xét về cơ cấu đầu tư, dòng vốn nước ngoài đang gia tăng mạnh mẽ hơn so với đầu tư trong nước. Vì vậy, cần tiếp tục cải thiện năng lực của khu vực doanh nghiệp nội địa, tạo điều kiện để khu vực này tham gia sâu hơn vào các hoạt động sản xuất, kinh doanh và chuỗi giá trị.
Những vấn đề trên cho thấy, dù chất lượng tăng trưởng đã có một số chuyển biến tích cực, nền kinh tế vẫn còn nhiều dư địa cần cải thiện. Đây là yêu cầu quan trọng để bảo đảm tăng trưởng không chỉ cao về tốc độ mà còn bền vững hơn về nền tảng.
Phân bổ nguồn lực theo hiệu quả, lấy năng suất làm động lực
- Với những kết quả đạt được trong 10 tháng và các chỉ tiêu kinh tế vừa được công bố, ông đánh giá thế nào về triển vọng tăng trưởng của Việt Nam trong cả năm 2026?
TS. Lê Duy Bình: Những số liệu được công bố trong tháng 10 và thời điểm hiện nay cho thấy khả năng nền kinh tế tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong năm 2026. Theo xu hướng chung, tăng trưởng của quý sau cao hơn quý trước. Các chỉ báo về thương mại, đầu tư tư nhân, tiêu dùng của khu vực tư nhân, đầu tư công và xuất nhập khẩu đều cho thấy những tín hiệu tích cực.
Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), 10 tháng năm 2026, lần đầu tiên xuất nhập khẩu của Việt Nam vượt mốc 1.000 tỷ USD, cho thấy quy mô và năng lực hội nhập của nền kinh tế tiếp tục được mở rộng.
Đây là những yếu tố có thể hỗ trợ duy trì đà tăng trưởng trong những tháng cuối năm. Nếu các động lực này tiếp tục được phát huy, nền kinh tế có cơ sở để đạt mức tăng trưởng cao trong năm 2026. Tuy nhiên, bên cạnh việc theo đuổi mục tiêu về tốc độ tăng trưởng, điều quan trọng hơn vẫn là quan tâm đến chất lượng tăng trưởng và những động lực thực chất tạo ra tăng trưởng.
- Để nâng cao chất lượng tăng trưởng và hiệu quả sử dụng vốn, theo ông, Việt Nam cần tập trung vào những giải pháp nào?
TS. Lê Duy Bình: Theo tôi, trước hết cần điều chỉnh cơ chế phân bổ nguồn lực trong nền kinh tế. Các nguồn lực về vốn, đất đai, con người, công nghệ cần được phân bổ cho những địa phương, khu vực sản xuất, dịch vụ và doanh nghiệp có khả năng sử dụng hiệu quả nhất. Phân bổ nguồn lực theo hiệu quả sẽ góp phần nâng cao năng suất sử dụng vốn, tạo ra giá trị gia tăng lớn hơn từ cùng một quy mô đầu tư.
Bên cạnh đó, cần chuyển dịch mô hình tăng trưởng theo hướng dựa nhiều hơn vào công nghệ và năng suất lao động. Tăng trưởng không thể tiếp tục chủ yếu dựa vào việc mở rộng vốn và các yếu tố đầu vào, mà cần chú trọng hơn đến đổi mới quy trình sản xuất, cải tiến công nghệ, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Khi mô hình sản xuất được điều chỉnh theo hướng tạo ra giá trị gia tăng cao hơn, hiệu quả sử dụng vốn cũng sẽ được cải thiện. Đây là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng tăng trưởng trong dài hạn.
Một giải pháp khác là tiếp tục cải thiện quản trị công, hệ thống hành chính và thể chế kinh tế. Việc giảm chi phí tuân thủ, cắt giảm những chi phí không cần thiết cho doanh nghiệp sẽ tạo thêm động lực đầu tư, đổi mới sáng tạo và mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh. Những giải pháp này cần được triển khai đồng bộ, từ phân bổ nguồn lực, đổi mới công nghệ đến cải cách thể chế. Qua đó, Việt Nam có thể từng bước hình thành mô hình tăng trưởng dựa trên hiệu quả sử dụng nguồn lực và năng suất, thay vì chủ yếu mở rộng quy mô vốn đầu tư như trước đây.
Xin cảm ơn ông!
Trong những tháng cuối năm, nền kinh tế còn nhiều dư địa để duy trì đà tăng trưởng. Nhu cầu tiêu dùng trong nước và quốc tế gia tăng, nhất là dịp lễ Giáng sinh và cuối năm, sẽ tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp mở rộng sản xuất, đáp ứng đơn hàng. Cùng với đó, cần điều hành lãi suất theo hướng hỗ trợ sản xuất, kinh doanh, trên cơ sở kiểm soát tốt lạm phát. Đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công, kích cầu tiêu dùng nội địa cũng là những giải pháp quan trọng để thúc đẩy tổng cầu và tăng trưởng.
Tuy nhiên, các giải pháp tăng trưởng cần đi đôi với giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, không chỉ trong năm 2026 mà cả những năm tiếp theo. Về dài hạn, cần tiếp tục cải cách thể chế, chuyển từ tư duy xây dựng pháp luật thiên về quản lý sang kiến tạo phát triển. Chính sách cần tạo thêm dư địa cho hoạt động đầu tư, kinh doanh, đồng thời củng cố niềm tin của nhà đầu tư, doanh nghiệp và người tiêu dùng. Đây là những điều kiện quan trọng để duy trì tăng trưởng cao trong năm 2026 và tạo nền tảng cho năm 2027.
