Siết chặt thuốc lá điện tử, trang bị 'lá chắn' cho học sinh

Hoạt động tinh vi

Theo Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội, trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng đã kiểm tra, xử lý 11 vụ việc liên quan đến thuốc lá điện tử, thu nộp ngân sách 172 triệu đồng, tịch thu hơn 800 sản phẩm cùng hàng trăm lọ tinh dầu.

Trong 8 tháng năm 2026, tang vật vi phạm gồm 377 lọ tinh dầu, 69 máy hút và 831 sản phẩm thuốc lá điện tử. Trong đó, một vụ việc đã được chuyển cơ quan điều tra để xem xét xử lý hình sự.

Ông Dương Mạnh Hùng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội cho biết, sau khi Quốc hội có định hướng cấm thuốc lá điện tử, hoạt động kinh doanh mặt hàng này có xu hướng chuyển vào hoạt động kín, chủ yếu phục vụ khách quen.

Thay vì công khai bày bán tại cửa hàng, hàng hóa được chia nhỏ, cất giấu tại chung cư, phòng trọ hoặc những địa điểm khó nhận diện. Một số sản phẩm còn được ngụy trang dưới dạng đồ dùng quen thuộc như hộp bút, thỏi son, bình nước nhằm tránh sự phát hiện của cơ quan chức năng.

Không gian mạng trở thành kênh giao dịch chủ yếu. Các đối tượng sử dụng mạng xã hội, nhóm kín, tài khoản ẩn danh hoặc tài khoản ảo để quảng cáo và tìm khách. Sau khi giao dịch được xác lập, hàng hóa được chuyển qua các ứng dụng giao hàng công nghệ.

Việc thanh toán cũng được thực hiện qua nhiều lớp, chủ yếu bằng hình thức chuyển khoản, gây khó khăn cho quá trình xác minh nguồn hàng và truy tìm người đứng sau.

Đáng chú ý, một số đối tượng còn lôi kéo học sinh, sinh viên làm cộng tác viên bán hàng, đưa sản phẩm đến tay người mua theo hình thức truyền tay tại trường học, quán bar và các địa điểm tập trung đông giới trẻ.

Thực tế này khiến việc kiểm tra, xử lý không còn đơn thuần là kiểm soát các cửa hàng kinh doanh truyền thống. Lực lượng chức năng phải truy tìm cả các tài khoản bán hàng, kho chứa và đường đi của hàng hóa trên môi trường mạng.

Truy vết từ môi trường số

Theo Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội, quá trình truy tìm các tổng kho ẩn danh đang gặp nhiều khó khăn. Các tài khoản bán hàng thường sử dụng sim rác, máy chủ đặt ở nước ngoài, trong khi hoạt động thanh toán được chia nhỏ qua nhiều khâu.

Bên cạnh đó, một số đơn vị bưu chính, giao hàng chưa kiểm soát chặt chẽ nội dung các gói hàng, tạo điều kiện để thuốc lá điện tử được vận chuyển tới người mua.

Trước thực trạng này, Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội xác định cần “chặn đứng từ gốc, ngăn chặn từ cửa ngõ”. Phương thức giám sát sẽ được chuyển mạnh sang môi trường số, đồng thời tăng cường phối hợp với lực lượng an ninh mạng.

Cơ quan quản lý thị trường đề xuất xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu với các sàn thương mại điện tử và doanh nghiệp bưu chính để hỗ trợ phát hiện, truy vết các hoạt động mua bán thuốc lá điện tử. Việc truy theo dòng tiền từ những tài khoản, địa điểm đáng ngờ trên mạng được kỳ vọng giúp xác định nguồn hàng và các đầu mối phân phối.

Để tăng tính răn đe, Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội cho rằng cần bổ sung, hoàn thiện chế tài xử phạt đối với mặt hàng thuốc lá điện tử, đồng thời tăng mức xử phạt đối với người sử dụng tại nơi công cộng.

Cơ quan này cũng kiến nghị rà soát trách nhiệm của các cá nhân, tổ chức cung cấp dịch vụ mạng xã hội, sàn thương mại điện tử và dịch vụ vận chuyển nếu cố tình tiếp tay cho việc phát tán, giao nhận thuốc lá điện tử trái phép.

Thời gian tới, lực lượng Quản lý thị trường Hà Nội sẽ phối hợp với Công an và chính quyền địa phương tăng cường kiểm tra các cơ sở kinh doanh, tiệm tạp hóa quanh khu vực trường học. Các cơ sở được yêu cầu cam kết không tàng trữ, kinh doanh hoặc làm điểm trung chuyển thuốc lá điện tử.

Tăng “lá chắn” từ trường học

Cùng với kiểm soát nguồn cung, công tác tuyên truyền trong trường học được xác định là một giải pháp quan trọng để hạn chế thuốc lá điện tử tiếp cận người trẻ.

Ngành giáo dục được đề nghị tăng cường các chuyên đề tuyên truyền, giúp học sinh, sinh viên và phụ huynh nhận diện các dạng thuốc lá điện tử được ngụy trang ngày càng tinh vi. Mục tiêu là nâng cao nhận thức, giúp người trẻ chủ động nói không với thuốc lá điện tử và không trở thành một mắt xích trong hoạt động phân phối.

Theo lãnh đạo Đại học Quốc gia Hà Nội, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới đang tạo ra những thách thức đối với môi trường giáo dục. Nhiều sản phẩm được quảng bá với hình thức bắt mắt, đánh vào tâm lý tò mò, khám phá của giới trẻ, khiến sinh viên dễ tiếp cận khi chưa nhận thức đầy đủ về những hệ lụy.

Từ thực tế đó, Đoàn Thanh niên - Hội Sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội đã ra mắt câu lạc bộ “Thanh niên Đại học Quốc gia Hà Nội không khói thuốc” (SFYC), hướng tới xây dựng môi trường không khói thuốc tại giảng đường, ký túc xá và khuôn viên trường.

Hoạt động của câu lạc bộ tập trung vào những hình thức tuyên truyền gần gũi với người trẻ, khuyến khích chia sẻ câu chuyện về lựa chọn thể thao, từ bỏ thuốc lá, tiết kiệm tiền cho những mục tiêu ý nghĩa hoặc hỗ trợ bạn bè cai thuốc.

Một mạng lưới các trường đại học thúc đẩy mô hình “Trường học không khói thuốc” cũng đã được phát động với sự tham gia của Đại học Quốc gia Hà Nội, Thành đoàn Hà Nội, Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam, Campaign for Tobacco-Free Kids cùng nhiều trường đại học, học viện trên cả nước.

Mạng lưới này hướng tới kết nối các cơ sở giáo dục, thúc đẩy sáng kiến xây dựng môi trường học tập an toàn, lành mạnh và không khói thuốc.

Tại Trường Đại học Y tế công cộng, mô hình trường học không khói thuốc đã được triển khai trong hơn hai thập kỷ. Sinh viên là lực lượng có vai trò quan trọng trong việc lan tỏa thông điệp phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Tại Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, nhà trường cũng duy trì các hoạt động phòng, chống tác hại của thuốc lá, đồng thời lồng ghép nội dung giáo dục về thuốc lá, đặc biệt là thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, trong các môn học, hoạt động giáo dục nghề nghiệp, công đoàn và Đoàn Thanh niên.

Bên cạnh đó, xây dựng môi trường học đường không khói thuốc cần sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, nhà trường, gia đình và chính học sinh, sinh viên. Khi người trẻ được trang bị kiến thức và kỹ năng nhận diện, từ chối thuốc lá điện tử, đây sẽ là một trong những “lá chắn” quan trọng nhằm hạn chế sản phẩm này xâm nhập học đường.