Kéo dài 'vòng đời' album nhạc Việt: Cuộc chơi không chỉ chờ bản hit

Không còn dừng lại ở một “vòng đời ngắn ngủi” dựa vào hiệu ứng của những bản hit đơn lẻ, nhiều nghệ sĩ Việt đang đầu tư xây dựng album như một hệ sinh thái âm nhạc hoàn chỉnh.

Từ câu chuyện bản sắc, âm hưởng văn hóa đến những tour diễn bùng nổ, ngày phát hành giờ đây chỉ là điểm bắt đầu cho một hành trình chinh phục khán giả lâu dài.

Tư duy làm album mới

Thời gian gần đây, album trở lại rõ nét trong đời sống nhạc Việt với những sản phẩm của Hieuthuhai, Phương Mỹ Chi, Binz, Grey D, Phùng Khánh Linh… Các album không chỉ nằm ở số lượng ca khúc mà ở cách nghệ sĩ xây dựng tổng thể chủ đề, hình ảnh và những hoạt động tiếp nối sau khi sản phẩm ra mắt.

Sự thay đổi này diễn ra trong điều kiện khán giả nghe nhạc đã khác trước. Một ca khúc có thể được phát hiện trên nền tảng số, lan truyền qua mạng xã hội rồi xuất hiện trên sân khấu concert. Vì thế, album ngày càng được tính toán như một hành trình thay vì một sản phẩm chỉ có giá trị tại thời điểm phát hành.

“Mắt nhắm mắt mở” của Hieuthuhai gồm 12 ca khúc, tiếp tục khai thác rap nhưng mở rộng yếu tố giai điệu, đi vào những câu chuyện về tình yêu, sự trưởng thành và áp lực phía sau danh tiếng. Theo số liệu được ghi nhận đầu tháng 9, album đã vượt 70 triệu lượt nghe trên Spotify.

PGS.TS Nguyễn Văn Thăng Long, trưởng nhóm nghiên cứu “Tổng quan ngành công nghiệp âm nhạc Việt Nam” của RMIT, cho rằng thị trường âm nhạc Việt Nam đang chuyển mình nhưng để phát triển dài hạn cần chuyên nghiệp hóa toàn diện, có chiến lược bền vững và định hình bản sắc V-Pop riêng.

Theo ông, chuỗi giá trị âm nhạc cần được nhìn từ sáng tác, sản xuất, phân phối, truyền thông đến các lĩnh vực liên quan. Trong bối cảnh đó, album có lợi thế khi cho phép nghệ sĩ thể hiện rõ hơn cá tính và câu chuyện riêng, thay vì chỉ cạnh tranh bằng từng ca khúc.

“Dân chơi Dân ca” của Phương Mỹ Chi có hướng tiếp cận mới. Album không chỉ tập hợp các ca khúc lấy cảm hứng từ văn hóa truyền thống mà được xây dựng như một hành trình đi qua nhiều không gian văn hóa Việt Nam, từ Bắc vào Nam, từ cao nguyên đến đồng bằng.

Tên gọi “Dân chơi Dân ca” được lý giải theo nhiều lớp nghĩa, có thể là những người dân cùng chơi dân ca, hoặc người có “gu” bước sâu vào thế giới dân ca để khám phá và sáng tạo. Cách đặt tên cho thấy mong muốn đưa dân ca ra khỏi không gian trình diễn quen thuộc để trở thành chất liệu gần gũi với người trẻ.

Nhưng đặc biệt hơn nằm ở cách album tổ chức chất liệu. Chèo, hát Xoan Phú Thọ, dân ca Nam Bộ, âm nhạc Thái, Xòe, dân ca Ê-đê, nhạc cung đình Huế, dân ca Huế, cải lương - tuồng cổ, Xẩm, hò Bả Trạo và âm nhạc Khmer Nam Bộ được đưa vào không gian sản xuất đương đại.

Ê-kíp sáng tạo không áp một công thức cho album mà tiếp cận từng chất liệu như một “thế giới âm thanh” riêng, chắt lọc câu hát, giai điệu, tiết tấu, màu sắc nhạc cụ hoặc tinh thần trình diễn. Cách làm này đặt ra xu hướng khai thác văn hóa trong nhạc Việt để chất liệu truyền thống không chỉ trở thành một lớp màu trang trí.

Đưa album từ phòng thu lên sân khấu

Nhà phê bình Nguyễn Quang Long lưu ý về nguy cơ công thức hóa khi kết hợp chất liệu dân gian với beat điện tử, trang phục truyền thống hay hình ảnh lễ hội. Theo ông, việc khai thác di sản trong âm nhạc đương đại đòi hỏi năng lực sáng tạo thực sự để những chất liệu ấy được chuyển hóa thay vì chỉ tạo hiệu ứng nhận diện.

Ở “Dân chơi Dân ca”, Phương Mỹ Chi cũng tham gia sâu hơn vào quá trình sáng tạo. Cô trực tiếp chắp bút những phần mang âm hưởng truyền thống như hát Xoan, Xẩm, Cải lương - Tuồng cổ và âm nhạc Khmer Nam Bộ. Từ một ca sĩ gắn với hình ảnh hát dân ca, nữ ca sĩ đang thử nghiệm sâu hơn ở vai trò sáng tác, chủ động kể câu chuyện của mình.

Album vì thế không chỉ nói về văn hóa mà dùng chất liệu văn hóa để kể câu chuyện về con người, thiên nhiên, tình yêu và tuổi trẻ. Đây cũng là một cách để tạo cho album cấu trúc và bản sắc, thay vì chỉ tập hợp những ca khúc được phát hành cùng thời điểm.

Nếu Phương Mỹ Chi cho thấy cách một album tạo dựng thế giới riêng, Grey D và Phùng Khánh Linh lại theo hướng khác khi kéo dài đời sống sản phẩm bằng sân khấu trực tiếp. Sau khi phát hành “Ánh sáng - Màn đêm”, Grey D đưa dự án lên sân khấu bằng hai đêm concert. Các ca khúc trong album được tiếp cận lại trong một không gian khác, không còn chỉ tồn tại trên nền tảng nghe nhạc.

Phùng Khánh Linh cũng không khép lại “Giữa một vạn người” sau khi album ra mắt cuối năm 2025. Dự án tiếp tục được nối dài trong năm 2026 bằng “Giữa một vạn tour” tại Hà Nội và TPHCM.

Những cách làm này phản ánh sự thay đổi của thị trường âm nhạc. Theo báo cáo RMIT, doanh thu nhạc số tại Việt Nam năm 2025 ước đạt 51,95 triệu USD, trong đó streaming chiếm phần lớn. Cùng với sự phát triển của nền tảng số, concert, liveshow và các hoạt động dành cho người hâm mộ đang trở thành những không gian quan trọng để nghệ sĩ tiếp tục khai thác giá trị sản phẩm.

Nhạc sĩ Hoài An khi phân tích xu hướng album của ca sĩ trẻ, dẫn số liệu IFPI cho thấy streaming hiện chiếm khoảng 69% doanh thu âm nhạc toàn cầu, trong khi album vật lý chiếm khoảng 16 - 17%. Điều này chứng minh sự trở lại của album có thể tồn tại đồng thời trên nhiều nền tảng và hình thức trải nghiệm.

Một yếu tố khác giúp kéo dài đời sống album là mối quan hệ giữa nghệ sĩ và người hâm mộ. Hành trình của người nghe có thể đi từ khám phá âm nhạc đến duy trì, mua và ủng hộ nghệ sĩ. Nhóm “superfan” luôn có mức độ gắn bó cao và sẵn sàng chi tiền cho các sản phẩm, dịch vụ liên quan đến nghệ sĩ.

Một album không nhất thiết chỉ được nghe một lần rồi kết thúc. Sau ngày phát hành, khán giả có thể tiếp tục tìm đến MV, concert, tour diễn hay những nội dung khác của dự án. Nhờ đó, album có thêm cơ hội được nhớ đến, được khám phá và tiếp tục đồng hành cùng người nghe lâu hơn.