Khi lò gốm trở thành không gian trải nghiệm văn hóa
Nằm giữa những xưởng gốm và các ngôi nhà cổ của làng nghề, Lò Bầu cổ Bát Tràng những năm gần đây trở thành một trong những điểm tham quan thu hút du khách tại Bát Tràng. Ở đây, du khách có thể tham quan lò bầu hơn 100 năm tuổi, tìm hiểu lịch sử làng nghề và trực tiếp tham gia các công đoạn làm gốm cùng nghệ nhân.
Trao đổi với Phóng viên Báo Công Thương, anh Nguyễn Quang Nhật, quản lý Lò Bầu cổ Bát Tràng cho biết, đến đây, du khách sẽ được tự tay tạo hình sản phẩm, sau đó tự tô màu, trang trí hoặc đắp nổi tùy theo ý thích. Du khách có thể tham gia toàn bộ quá trình thay vì chỉ đứng xem.
Theo anh Nhật, cơ sở hiện đón hàng trăm lượt khách mỗi ngày, riêng dịp cuối tuần có thể lên tới khoảng 1.200 lượt người. Lượng khách đến tham gia các công đoạn làm gốm đang tăng khá nhanh nhờ sự lan tỏa của mạng xã hội. Nhiều video về làm gốm Bát Tràng trên nền tảng Facebook, TikTok, YouTube thu hút lượng lớn người xem, góp phần đưa hình ảnh làng nghề đến gần hơn với giới trẻ.
Anh Nguyễn Quang Nhật, quản lý Lò Bầu cổ Bát Tràng chia sẻ về mô hình kết hợp sản xuất gốm và du lịch trải nghiệm tại làng nghề. Ảnh: Nhật Chi
Bạn Minh Anh (19 tuổi, Hà Nội) biết đến hoạt động làm gốm ở Bát Tràng qua các chia sẻ trên các nền tảng mạng xã hội. Nhân dịp nghỉ hè, Minh Anh cùng nhóm bạn đã dành một ngày xuống làng nghề để tự tay tạo hình sản phẩm.
“Bình thường chúng em hay đi cà phê hoặc xem phim nên lần này muốn thử một hoạt động khác. Được tự tay nặn gốm và mang sản phẩm của mình về nhà khiến em rất thích. Qua trải nghiệm này, em cũng hiểu hơn về công việc của các nghệ nhân và những công đoạn để làm ra một sản phẩm gốm”, bạn Minh Anh chia sẻ.
Ngoài khách lẻ, nhiều đoàn khách tham quan cũng lựa chọn Bát Tràng là điểm dừng chân. Các chương trình thường kết hợp tham quan đình làng, bảo tàng, Lò Bầu cổ, thực hành làm gốm, tô tượng, tham gia trò chơi dân gian và khám phá không gian văn hóa làng nghề.
Em Nguyễn Ngọc Hà, học sinh lớp 10 Trường THPT chuyên Ngoại ngữ (Hà Nội) cho biết, em cùng các bạn vừa tham gia chuyến tham quan một ngày tại Bát Tràng. Chương trình gồm trải nghiệm vuốt gốm, tham quan làng nghề, ăn trưa và tham gia các trò chơi tập thể vào buổi chiều.
“Đây là lần đầu tiên em đến Bát Tràng. Em thấy buổi trải nghiệm rất thú vị vì được trực tiếp thử vuốt gốm và tìm hiểu về làng nghề. Lần tới em sẽ quay lại để tự tay làm một thành phẩm của riêng mình”, em Ngọc Hà chia sẻ.
Theo em Ngọc Hà, chương trình kéo dài một ngày, đoàn xuất phát từ trường vào khoảng 9 giờ sáng và trở về trường lúc 17 giờ cùng ngày. Mức chi phí mỗi học sinh đóng cho chuyến đi là 89.000 đồng.
Theo anh Quang Nhật, khách quốc tế hiện chiếm khoảng 30% lượng khách đến Lò Bầu cổ. Trong đó, có những du khách nước ngoài là nghệ nhân gốm hoặc người làm nghề gốm tìm đến đây để giao lưu, học hỏi kinh nghiệm và tìm hiểu kỹ thuật sản xuất gốm truyền thống của Việt Nam.
Du khách nước ngoài thích thú ghi lại khoảnh khắc làm gốm cùng bạn bè. Ảnh: Nhật Chi
Dù lượng khách đến làng ngày càng tăng, nhưng số cơ sở kết hợp giữa sản xuất và du lịch trải nghiệm vẫn còn khá ít. Theo anh Quang Nhật, hiện nay có chưa đến 10 địa điểm phát triển theo mô hình này. Trong đó, Bảo tàng gốm Bát Tràng và Lò Bầu cổ là những điểm đến thu hút đông du khách, đặc biệt vào dịp cuối tuần.
Nghệ nhân gốm sứ Vũ Thành Như (41 tuổi) cho rằng, nhu cầu của du khách hiện nay đã có nhiều thay đổi. Nếu trước đây nhiều người đến Bát Tràng chủ yếu để mua sản phẩm sẵn có, thì nay họ muốn trực tiếp tham gia làm gốm, tìm hiểu lịch sử làng nghề và câu chuyện phía sau mỗi sản phẩm.
“Về cơ bản nghề gốm không thay đổi, nhưng mẫu mã và cách tiếp cận khách hàng thay đổi rất nhiều. Bây giờ người ta không chỉ mua một món đồ gốm mà còn muốn tìm hiểu văn hóa làng nghề và quá trình làm ra sản phẩm”, nghệ nhân Vũ Thành Như cho biết.
Bán trải nghiệm thay vì chỉ bán sản phẩm
Sự phát triển của du lịch trải nghiệm đang mở ra hướng khai thác mới cho làng nghề Bát Tràng, khi giá trị kinh tế không chỉ đến từ sản phẩm gốm mà còn từ chính quá trình tạo ra sản phẩm mang dấu ấn cá nhân.
Tại Lò Bầu cổ, du khách có thể trải nghiệm vuốt gốm với mức giá từ 50.000 đồng/người. Với gói đầy đủ gồm tạo hình, trang trí, nung và nhận thành phẩm sau 7- 10 ngày, chi phí là 105.000 đồng/người. Các hoạt động tô tượng hoặc trang trí gốm với dao động từ 50.000 - 80.000 đồng. Đây là mức chi phí phù hợp với nhiều nhóm khách khác nhau.
Nhiều gia đình dẫn các em nhỏ tham gia quá trình làm một chiếc cốc gốm tại Lò Bầu cổ Bát Tràng. Ảnh: Nhật Chi
Theo anh Nguyễn Quang Nhật, đây là mức chi phí thấp hơn nhiều so với các hoạt động thủ công trong nội thành Hà Nội nhưng vẫn mang lại hiệu quả kinh tế tốt cho cơ sở sản xuất.
Một chiếc cốc gốm ở đây thường được bán với giá 30.000 - 50.000 đồng, còn một lượt trải nghiệm làm gốm có thể mang lại doanh thu 105.000 đồng/người. Trong khi, hoạt động này trong nội đô có mức giá từ 300.000 đến 500.000 đồng/người.
"Khách tự nặn, tự tô màu, tự làm sản phẩm của mình. Mình không phải thuê thêm người làm ra sản phẩm đó để bán. Nếu so sánh đơn thuần về giá trị, một vé trải nghiệm có thể tương đương việc bán hai đến ba sản phẩm gốm", anh Nhật cho biết.
Không chỉ mang lại nguồn thu cho các cơ sở sản xuất, mô hình trải nghiệm còn góp phần giữ chân du khách lâu hơn tại làng nghề. Sau khi tham gia quá trình làm gốm, nhiều người tiếp tục tham quan các không gian trưng bày, tìm hiểu lịch sử Bát Tràng, lựa chọn những món đồ gốm làm quà lưu niệm hoặc sử dụng thêm các dịch vụ khác trong khu vực.
Hoạt động trải nghiệm làm gốm đang trở thành cách để nghề gốm Bát Tràng tiếp cận thế hệ trẻ. Ảnh: Nhật Chi
Theo các nghệ nhân, đây cũng là cách để nghề gốm tiếp cận thế hệ trẻ. Thay vì chỉ quan sát sản phẩm trên kệ trưng bày, du khách được trực tiếp chạm vào đất, ngồi bên bàn xoay và cảm nhận những công đoạn phía sau một sản phẩm hoàn chỉnh.
Sau gần 1.000 năm tồn tại, nghề gốm Bát Tràng vẫn được duy trì và phát triển. Cùng với sự thay đổi của thị trường và nhu cầu tiêu dùng, đã có những cơ sở mở rộng không gian sản xuất thành không gian trải nghiệm. Những bàn xoay gốm đông kín khách mỗi cuối tuần cho thấy du lịch không chỉ góp phần quảng bá văn hóa làng nghề mà còn đang trở thành một động lực kinh tế mới, giúp Bát Tràng tiếp tục thích ứng và phát triển trong bối cảnh hiện nay.
Từ việc chủ yếu bán các sản phẩm phục vụ nhu cầu sinh hoạt hằng ngày, Bát Tràng đang từng bước thích ứng với xu hướng tiêu dùng mới, khi khách hàng không chỉ muốn sở hữu một sản phẩm mà còn muốn tham gia vào quá trình tạo ra sản phẩm đó. Nhu cầu cá nhân hóa ngày càng gia tăng đang tạo thêm dư địa phát triển cho Bát Tràng. Bên cạnh việc bán sản phẩm gốm truyền thống, các hoạt động trải nghiệm giúp làng nghề gia tăng giá trị và tiếp cận nhóm khách hàng trẻ.
