Thu hút nhân tài vào ngành nông nghiệp

Tiếp thêm động lực theo nghề

Bộ GD&ĐT dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 238/2025/NĐ-CP ngày 3/9/2025 của Chính phủ quy định về chính sách học phí, miễn, giảm, hỗ trợ học phí, hỗ trợ chi phí học tập và giá dịch vụ trong lĩnh vực giáo dục đào tạo.

Đáng chú ý, dự thảo mở rộng nhóm ngành miễn học phí với lĩnh vực nông nghiệp - lâm nghiệp - thủy sản. Đây là những ngành không có độ "hot" như kinh tế, công nghệ... nên chưa được nhiều học sinh dành sự quan tâm lựa chọn, trong khi nhu cầu nhân lực ở khối Nhà nước và doanh nghiệp luôn rộng mở.

Do đó, việc hỗ trợ học phí được đề xuất nhằm thu hút người học, góp phần đáp ứng nhu cầu nhân lực chất lượng cao, phục vụ phát triển lĩnh vực nông nghiệp - lâm nghiệp - thủy sản của quốc gia.

Trương Thanh Minh Hòa, sinh viên ngành Khoa học cây trồng (Phân hiệu Trường Đại học Lâm nghiệp tại Đồng Nai) cho biết, đây là chính sách rất nhân văn và nếu được triển khai sẽ tạo động lực lớn cho sinh viên học tập, nghiên cứu, cũng như thu hút nhiều hơn các bạn học sinh quan tâm đến lĩnh vực nông nghiệp.

Hòa chia sẻ, lựa chọn ngành nông nghiệp theo truyền thống gia đình khi có bố công tác tại một viện nghiên cứu về lâm nghiệp. Từ nhỏ, Hòa yêu thích cây xanh và trồng nhiều cây trong nhà. “Ước mơ của em là trở thành một chuyên gia nghiên cứu, lai tạo nhiều giống cây ăn quả cho năng suất cao, sức chống chịu bệnh tốt, mang lại thu nhập, cải thiện đời sống người dân”, Hòa nói.

Nam sinh cho rằng, Việt Nam là quốc gia có truyền thống và thế mạnh về nông nghiệp. Nếu có những chính sách thu hút đủ mạnh, sẽ tạo điều kiện cho nhiều bạn trẻ theo đuổi khối ngành nông - lâm - thủy sản, tạo ra đội ngũ nhân lực chất lượng cao, đóng góp trí tuệ, sức lực cho nền nông nghiệp trong nước.

Cần thêm nhiều chính sách

Ở góc độ chuyên gia, các nhà quản lý giáo dục cũng nêu quan điểm đồng tình với dự kiến miễn học phí cho người học khối ngành nông nghiệp - lâm nghiệp - thủy sản.

TS Trần Đình Lý, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Nông Lâm TPHCM, Phó Chủ tịch Hội Marketing Việt Nam, Chủ tịch điều hành Dự án “Tiếp thị Nông sản Việt” bày tỏ ủng hộ đề xuất này bởi miễn học phí sẽ giảm gánh nặng cho gia đình, mở thêm cơ hội học tập cho người trẻ, nhất là những em xuất thân từ nông thôn và có nguyện vọng trở về phục vụ quê hương. Ở góc độ quản lý giáo dục, TS Lý cho rằng, chính sách cũng phát đi một thông điệp rõ ràng là Nhà nước coi nguồn nhân lực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản là một khoản đầu tư cho tương lai.

Tuy nhiên, theo TS Trần Đình Lý, thu hút được sinh viên nhập học mới là bước đầu. Hiệu quả của chính sách phải được nhìn ở chặng đường dài hơn là các em học được gì, có cơ hội phát triển nghề nghiệp ra sao và tạo thêm giá trị gì cho nông nghiệp Việt Nam. Do đó, ông cho rằng cần xây dựng chính sách đầu tư cho người học theo cả một vòng đời nghề nghiệp. Miễn học phí nên đi cùng hỗ trợ sinh hoạt, tín dụng học tập phù hợp, học bổng theo năng lực và điều kiện để sinh viên thực tập, nghiên cứu tại doanh nghiệp, hợp tác xã, địa phương.

Cùng với đó, Nhà nước cần đầu tư cho phòng thí nghiệm, trang trại thực hành, dữ liệu và đội ngũ giảng viên; khuyến khích doanh nghiệp tham gia xây dựng chương trình, đặt hàng đào tạo và tiếp nhận sinh viên. “Đặc biệt, cần có dữ liệu dự báo nhu cầu nhân lực theo từng ngành, từng vùng. Khi biết rõ cần đào tạo ai, ở đâu và cho công việc nào, nguồn lực ngân sách sẽ được sử dụng hiệu quả hơn”, TS Lý chia sẻ.

Ông nhìn nhận, người trẻ sẽ gắn bó với nghề khi nhìn thấy một tương lai nghề nghiệp xứng đáng. Do vậy, việc xây dựng chính sách cần tạo nhiều con đường phát triển nghề nghiệp gồm làm việc tại doanh nghiệp, viện nghiên cứu, cơ quan chuyên môn; tham gia hợp tác xã; khởi nghiệp hoặc trở về địa phương giải quyết những bài toán thực tế.

Đề xuất các chính sách cho nhân lực nông nghiệp, TS Trần Đình Lý cho rằng, cần mở rộng cơ chế đặt hàng nhân lực gắn với nhu cầu của địa phương và doanh nghiệp. Đồng thời, các cơ quan quản lý cần có chương trình hỗ trợ kỹ sư trẻ, nhà nghiên cứu trẻ làm việc tại vùng sản xuất, vùng khó khăn; hỗ trợ các dự án khởi nghiệp từ kết quả nghiên cứu. “Thu nhập, môi trường làm việc, cơ hội học tiếp và thăng tiến cũng phải được quan tâm. Không thể kỳ vọng người học ở lại với ngành chỉ bằng lời kêu gọi cống hiến”, TS Lý nêu quan điểm.

Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Nông Lâm TPHCM cho rằng, trong bối cảnh Đảng, Nhà nước quan tâm và thúc đẩy hoạt động kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi số và nông nghiệp thông minh, nguồn nhân lực chính là lực lượng đưa những chủ trương lớn vào từng cánh đồng, cánh rừng, vùng nuôi và doanh nghiệp.

Đội ngũ kỹ sư, chuyên gia trẻ có thể ứng dụng dữ liệu, cảm biến và AI để sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn. Họ có năng lực phát triển giống, quy trình canh tác và nuôi trồng thích ứng với biến đổi khí hậu; biến phụ phẩm thành nguyên liệu mới và giảm tác động đến môi trường...

“Nông sản có chất lượng vẫn cần được chế biến, xây dựng thương hiệu và tiếp cận thị trường. Vì vậy, đào tạo nhân lực nông – lâm – thủy sản hôm nay cần kết nối kiến thức chuyên ngành với công nghệ, quản trị, marketing và kinh tế tuần hoàn. Mục tiêu không chỉ là làm ra nhiều sản phẩm hơn, mà là tạo ra giá trị cao hơn cho người sản xuất và vị thế vững hơn cho nông sản Việt”, TS Lý nói.

Chuyên gia cho rằng, ở góc độ xây dựng chính sách, khi hoàn thiện dự thảo, cần làm rõ danh mục ngành được áp dụng, mức ngân sách cấp bù và cách thực hiện để người học thực sự thụ hưởng chính sách, còn cơ sở đào tạo có đủ nguồn lực bảo đảm chất lượng.