Để AI được sử dụng an toàn trong trường học

Công nghệ càng thuận tiện, trách nhiệm càng lớn

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở thêm nhiều khả năng cho giáo dục. Giáo viên có thể sử dụng công cụ AI để tìm kiếm ý tưởng, hỗ trợ xây dựng học liệu, thiết kế bài giảng; cán bộ quản lý có thêm công cụ hỗ trợ công việc; học sinh cũng ngày càng có nhiều cơ hội tiếp cận công nghệ mới.

Tại Ninh Bình, ứng dụng AI trong quản lý, dạy học đã được triển khai bước đầu. Ngành Giáo dục đồng thời tổ chức bồi dưỡng, tập huấn về công nghệ thông tin, chuyển đổi số, AI và triển khai Khung năng lực số tại các cơ sở giáo dục.

Khi AI được sử dụng rộng hơn, câu chuyện không chỉ nằm ở việc khai thác được bao nhiêu tính năng. Cùng với sự thuận tiện là những yêu cầu về an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu và trách nhiệm đối với nội dung được tạo ra, sử dụng trong môi trường giáo dục.

Một tình huống tưởng như đơn giản là đưa thông tin lên một công cụ AI để nhờ hỗ trợ cũng cần được cân nhắc nếu trong đó có dữ liệu liên quan đến học sinh. Tương tự, sản phẩm do AI tạo ra khi được sử dụng trong bài giảng, kiểm tra hay hoạt động giáo dục vẫn cần đặt dưới trách nhiệm chuyên môn của giáo viên.

Cô Trương Thị Thoa, giáo viên Trường Tiểu học Ý Yên (xã Ý Yên), chia sẻ: “Khi sử dụng AI, tôi nghĩ giáo viên cần quan tâm không chỉ đến việc công cụ có giúp mình làm nhanh hơn hay không, mà còn phải cân nhắc thông tin nào có thể đưa lên hệ thống. Với những dữ liệu liên quan đến học sinh, càng phải thận trọng. Công nghệ hỗ trợ công việc nhưng giáo viên vẫn phải chịu trách nhiệm về nội dung mình lựa chọn và sử dụng trong lớp học”.

Đây cũng là vấn đề được ngành Giáo dục Ninh Bình đặt ra trong định hướng thời gian tới. Ngành khuyến khích ứng dụng AI trong thiết kế bài giảng, kiểm tra, đánh giá, hỗ trợ học sinh và quản trị nhà trường, nhưng phải bảo đảm an toàn, đạo đức, bảo mật dữ liệu và vai trò chủ thể của nhà giáo.

Đặt an toàn vào thước đo năng lực

Sử dụng AI an toàn không chỉ là câu chuyện của công nghệ. Người sử dụng cần có kiến thức và kỹ năng để nhận diện những nguy cơ có thể phát sinh trong môi trường số.

Theo định hướng của ngành Giáo dục Ninh Bình, cùng với tăng cường đào tạo, bồi dưỡng năng lực số và năng lực sử dụng AI cho cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh, các nội dung về an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân, nhận diện thông tin xấu độc, lừa đảo trực tuyến và sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm cũng được chú trọng.

Trong bối cảnh hồ sơ học tập, học bạ, văn bằng, chứng chỉ và nhiều hoạt động giáo dục được số hóa, yêu cầu bảo vệ dữ liệu càng trở nên quan trọng. Định hướng của ngành cũng xác định rõ trách nhiệm cập nhật, xác thực, bảo vệ và khai thác dữ liệu của từng cấp quản lý và cơ sở giáo dục.

Vì vậy, năng lực số của giáo viên và cán bộ quản lý cần bao gồm khả năng nhận diện dữ liệu cần được bảo vệ, lựa chọn công cụ phù hợp và ý thức được trách nhiệm của mình khi làm việc trong môi trường số.

Thầy Nguyễn Hải Sơn, Hiệu trưởng Trường THCS A Hải Xuân (xã Hải Xuân), cho rằng: “Nhà trường khuyến khích giáo viên tiếp cận công nghệ mới, nhưng sử dụng phải đi cùng trách nhiệm. Giáo viên cần hiểu những thông tin nào phải được bảo vệ, thận trọng khi sử dụng các nền tảng trực tuyến và không phụ thuộc hoàn toàn vào sản phẩm do công nghệ tạo ra. Đây cũng là những nội dung cần được đưa vào bồi dưỡng thường xuyên cho đội ngũ”.

Từ góc độ xây dựng chuẩn và công cụ đánh giá, yêu cầu đặt ra không chỉ là đo khả năng thao tác với công nghệ hay sử dụng một công cụ AI. Một người sử dụng thành thạo nhưng chưa nhận diện được nguy cơ về dữ liệu, chưa chú ý tới an toàn thông tin hoặc trách nhiệm nghề nghiệp thì năng lực số, AI vẫn chưa đầy đủ.

Vì thế, các tiêu chí về an toàn, đạo đức, bảo vệ dữ liệu và sử dụng công nghệ có trách nhiệm cần trở thành một phần trong đánh giá năng lực chuyển đổi số, AI của giáo viên và cán bộ quản lý. Kết quả đánh giá cũng có thể giúp nhận diện những nội dung cần tiếp tục bồi dưỡng cho từng nhóm đối tượng.

Định hướng năm học 2026-2027 của Ninh Bình đặt ra yêu cầu từng bước đưa kỹ năng số và năng lực sử dụng AI an toàn, có trách nhiệm vào hoạt động giáo dục phù hợp với từng cấp học. Điều đó cho thấy yêu cầu này không chỉ dành cho đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý mà còn gắn với việc hình thành năng lực cho người học.