 |
| Lớp học tiếng Nga tại Trường PTDTNT THPT tỉnh Điện Biên. |
Rào cản cần tháo gỡ từ cơ sở
Ở các xã vùng cao Điện Biên, đi làm việc ở nước ngoài đang mở ra cơ hội cải thiện thu nhập cho nhiều lao động. Tuy nhiên, trước cơ hội ấy, ngoại ngữ vẫn là một trong những rào cản lớn. Trình độ học vấn không đồng đều, điều kiện kinh tế khó khăn, khoảng cách địa lý và thiếu môi trường thực hành khiến việc học tập cần nhiều thời gian, phương pháp phù hợp.
Đối với các chương trình hợp tác lao động giữa Chính phủ Việt Nam và chính phủ nước tiếp nhận, người lao động không chỉ cần đạt yêu cầu kiểm tra, sát hạch mà còn phải nghe hiểu hướng dẫn, trao đổi với người quản lý, nắm bắt quy trình sản xuất và xử lý tình huống trong sinh hoạt, công việc.
Thực tế tại Điện Biên cho thấy, việc tạo môi trường học ngoại ngữ và kết nối với đối tác quốc tế có thể đem lại những chuyển biến tích cực. Từ năm học 2025–2026, Trường PTDTNT THPT tỉnh Điện Biên triển khai dạy tiếng Nga trên cơ sở hợp tác giữa tỉnh Điện Biên và thành phố Saint Petersburg (Liên bang Nga).
Ông Vũ Trung Hoàn, Hiệu trưởng Trường PTDTNT THPT tỉnh Điện Biên cho biết: "Năm 2026, nhà trường tổ chức 2 lớp cho 50 học sinh khối 10, với thời lượng 45 tiết trong 5 tuần. Chương trình có giáo viên Trường Đại học Sư phạm Quốc gia Herzen (Liên bang Nga) trực tiếp giảng dạy, cùng giảng viên trợ giảng người Việt Nam. Đây là cơ hội để học sinh được học phát âm, giao tiếp cơ bản, tìm hiểu văn hóa và tham gia các hoạt động giao lưu Việt - Nga".
Học sinh Trường PTDTNT THPT tỉnh Điện Biên được giao tiếp với giáo viên và học sinh nước ngoài sẽ tạo thuận lợi cho việc học ngoại ngữ.
Dù đây là chương trình giáo dục dành cho học sinh, không phải đào tạo trực tiếp lao động đi làm việc ở nước ngoài, nhưng mô hình cho thấy vai trò của việc kết nối cơ sở đào tạo với đối tác quốc tế, tăng cường thực hành và tạo môi trường sử dụng ngoại ngữ. Đây cũng là kinh nghiệm có thể tham khảo khi xây dựng chương trình đào tạo ngoại ngữ cho người lao động.
Với những người đang có nguyện vọng đi làm việc ở nước ngoài, việc được học ngoại ngữ bài bản ngay tại địa phương sẽ giúp giảm chi phí đi lại, ăn ở và tạo điều kiện duy trì việc học.
Anh Lò Văn Anh, người dân xã Na Son chia sẻ: “Gia đình mong muốn tôi đi làm việc ở nước ngoài để có thu nhập tốt hơn. Nhưng học ngoại ngữ là việc khó, nhất là khi trước đây ít có điều kiện tiếp xúc. Nếu được học tập trung, có giáo viên hướng dẫn và luyện giao tiếp thường xuyên thì chúng tôi sẽ tự tin hơn khi tham gia tuyển chọn”.
Đằng sau quyết định đi làm việc ở nước ngoài thường là sự cân nhắc của cả gia đình. Chi phí học tập, ăn ở, đi lại và thời gian xa nhà khiến nhiều lao động còn băn khoăn. Bởi vậy, hỗ trợ đào tạo ngoại ngữ không chỉ giúp giảm gánh nặng ban đầu mà còn mở rộng cơ hội tiếp cận việc làm cho người có hoàn cảnh khó khăn.
Chính sách phải gắn với nhu cầu tuyển dụng và năng lực người học
Luật Việc làm số 74/2025/QH15 và Nghị định 338/2025/NĐ-CP đã quy định các chính sách hỗ trợ người lao động thuộc diện thụ hưởng trước khi đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Trong đó, đào tạo ngoại ngữ là nội dung quan trọng nhằm đáp ứng yêu cầu của bên nước ngoài tiếp nhận lao động.
Theo Điều 30 Nghị định 338/2025/NĐ-CP, mức hỗ trợ đào tạo ngoại ngữ căn cứ chi phí cụ thể và thời gian học thực tế, tối đa 4 triệu đồng/người/khóa học. Người lao động còn được xem xét hỗ trợ tiền ăn, sinh hoạt phí, tiền ở và chi phí đi lại theo điều kiện, đối tượng quy định.
Tuy nhiên, chính sách chỉ phát huy hiệu quả khi người lao động biết mình thuộc diện nào, được hỗ trợ những khoản gì, thủ tục ra sao và đơn vị nào chịu trách nhiệm tổ chức đào tạo.
Tại Điện Biên, khoảng cách từ các bản vùng cao đến trung tâm đào tạo là trở ngại đáng kể. Một khóa học kéo dài nhiều tháng có thể phát sinh chi phí đi lại, ăn ở, đồng thời khiến người lao động mất thu nhập. Vì vậy, bên cạnh hỗ trợ học phí, cần nghiên cứu bố trí địa điểm học phù hợp, hỗ trợ lưu trú hoặc tổ chức các hình thức đào tạo linh hoạt đối với lao động ở xã xa.
Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với các cơ sở đào tạo. Chương trình không nên chỉ tập trung vào ngữ pháp, từ vựng hay luyện thi mà phải bám sát tiêu chuẩn của thị trường tiếp nhận. Người học cần được làm quen với từ vựng chuyên ngành, quy trình sản xuất, giao tiếp tại nơi làm việc, biển báo an toàn và các tình huống trong sinh hoạt hằng ngày.
Chính sách hỗ trợ đào tạo ngoại ngữ theo các chương trình, hiệp định hợp tác lao động cần gắn với nhu cầu tuyển dụng.
Để làm được điều đó, cần tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp dịch vụ đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài. Doanh nghiệp cần tham gia từ khâu xác định nhu cầu, tư vấn thị trường đến xây dựng chương trình và thống nhất chuẩn đầu ra.
Ông Phạm Thiết Chùy, Chủ tịch UBND xã Sam Mứn chia sẻ: “Đào tạo ngoại ngữ cần gắn với đơn hàng và vị trí việc làm cụ thể. Doanh nghiệp phải phối hợp với cơ sở đào tạo để tránh tình trạng người lao động học xong nhưng không đáp ứng yêu cầu tuyển chọn”.
Cùng với đó, thông tin về điều kiện tuyển dụng, mức thu nhập, chi phí, thời hạn hợp đồng và quyền lợi phải được công khai, minh bạch. Thân nhân người lao động cũng cần được tư vấn để hiểu rõ chương trình, yên tâm đồng hành và hỗ trợ con em trong quá trình học tập.
Từ góc độ quản lý, Điện Biên cần chủ động rà soát nhu cầu, lập danh sách lao động có nguyện vọng, xác định đối tượng đủ điều kiện hỗ trợ và kết nối với cơ sở đào tạo có năng lực. Việc kiểm tra, đánh giá không nên chỉ dừng ở số lớp mở, số người tham gia hay kinh phí giải ngân mà cần theo dõi tỷ lệ hoàn thành khóa học, đạt yêu cầu ngoại ngữ, trúng tuyển và thực tế xuất cảnh.
Đặc biệt, cần có cơ chế bổ sung kiến thức, hỗ trợ học lại và kết nối tuyển dụng đối với những người chưa đạt yêu cầu trong lần kiểm tra đầu tiên, tránh lãng phí nguồn lực và cơ hội của người lao động.
