Thay đổi tư duy, khơi tiềm năng phát triển “kinh tế bạc”

Nhận diện thực tiễn, thay đổi tư duy

Tại Việt Nam, giai đoạn già hóa dân số bắt đầu từ năm 2011, với tốc độ gia tăng người cao tuổi (NCT) ngày một nhanh. Tính đến tháng 3-2025, cả nước có gần 17 triệu người cao tuổi, chiếm khoảng 17% dân số.

Y tế, du lịch, thực phẩm chăm sóc sức khỏe, bất động sản nghỉ dưỡng... là lĩnh vực tiềm năng phát triển "kinh tế bạc". Trong ảnh: NCT tham quan, trải nghiệm tại cồn Sơn, TP Cần Thơ.

Theo ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hội NCT Việt Nam, các quốc gia trước sau đều phải đi đến thời kỳ già hóa dân số (dù nhanh hay chậm, ở mức độ khác nhau). Cơ cấu dân số theo xu hướng từ số đông người trẻ tuổi (dân số vàng) qua thời kỳ ngày càng đông người già (dân số già và siêu già). Do đó, muốn duy trì sự cân bằng xã hội, một mặt phải có chính sách khuyến khích duy trì sinh bảo đảm mức sinh thay thế, có hệ thống an sinh xã hội đủ mạnh, hệ thống y tế bao phủ đối với NCT và chính sách chăm sóc, bảo vệ, phát huy vai trò NCT đồng bộ, toàn diện. Cùng với đó, phát triển “kinh tế bạc” là một quy luật tất yếu, hướng đi căn bản, lâu dài, đặt NCT vào trung tâm phát triển gắn với đặc trưng xã hội già hóa.

Bà Nguyễn Thị Liên Hương, Thứ trưởng Bộ Y tế, cho biết: Trước thách thức về già hóa dân số, Việt Nam đã đổi mới quan điểm tiếp cận, chuyển từ tư duy trợ giúp và chăm sóc NCT sang tư duy phát triển, coi vấn đề già hóa dân số là cơ hội thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Trong đó, phát triển “kinh tế bạc” không chỉ giải quyết nhu cầu của NCT mà còn tạo ra thị trường mới, việc làm mới và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Nếu được khai thác đúng hướng “kinh tế bạc” có thể trở thành một động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn tới.

Nhiều ý kiến cho rằng, nhóm người tiêu dùng cao tuổi sở hữu nhiều đặc điểm thuận lợi: tài chính ổn định, ít phát sinh nhu cầu vay mượn, rủi ro thất nghiệp thấp và có sức mua bền vững. Đây chính là nền tảng để các doanh nghiệp mở rộng sản phẩm và dịch vụ trong nhiều ngành như chăm sóc sức khỏe, bất động sản nghỉ dưỡng, du lịch, thực phẩm chức năng, dịch vụ tài chính hay công nghệ hỗ trợ chăm sóc NCT.

Hành động quyết liệt, hiệu quả

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng phát triển "kinh tế bạc" chưa có khung chính sách đồng bộ; cơ chế phát triển "kinh tế bạc" chưa được khai mở mạnh mẽ, nguồn lực xã hội hóa chưa được huy động đầy đủ. Hệ thống chăm sóc dài hạn còn yếu, chất lượng chăm sóc NCT chưa cao; chưa phát huy đầy đủ vai trò kinh tế của NCT như một lực lượng lao động, tiêu dùng và đổi mới…

Theo các chuyên gia, già hóa dân số là xu thế tất yếu, vấn đề đặt ra không phải là né tránh, mà là chủ động thích ứng bằng tư duy đúng, chính sách trúng và hành động quyết liệt, hiệu quả. Qua đó, phát triển hệ sinh thái "kinh tế bạc" bao trùm, bền vững trở thành động lực mới cho tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững. Đồng thời, tạo điều kiện để NCT tiếp tục phát huy năng lực, đóng góp cho đất nước, đồng thời thụ hưởng tốt hơn thành quả phát triển của đất nước.

Bà Nguyễn Thị Liên Hương nhấn mạnh: Lĩnh vực y tế được coi là một trong những trụ cột chính sách giải pháp quan trọng trong phát triển “kinh tế bạc”. Thay vì chỉ tập trung giảm chi phí, phải hướng đến tạo dựng giá trị, xây dựng hệ sinh thái sản phẩm và dịch vụ bền vững, vừa nâng cao chất lượng sống NCT, vừa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thông qua phối hợp liên ngành bao gồm chăm sóc sức khỏe và y tế; dịch vụ chăm sóc dài hạn; thiết bị hỗ trợ; công nghệ chăm sóc sức khỏe; bảo hiểm, tài chính cho NCT; nhà ở, du lịch, giải trí cho NCT.

Theo ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn, Bộ Công Thương, các mô hình phát triển “kinh tế bạc” cần gắn với chính sách phát triển thị trường nội địa và cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”. Cụ thể, các doanh nghiệp trong nước được khuyến khích sản xuất hàng hóa và dịch vụ hướng tới NCT, từ đó huy động được tiềm năng 16-25% dân số làm động lực mới của thị trường trong nước. Việc này không chỉ nâng cao chất lượng đời sống NCT mà còn thúc đẩy tiêu dùng nội địa, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu kích cầu và phát triển bền vững của đất nước.

Ông Nguyễn Thanh Bình cho rằng, với sự phát triển mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, “kinh tế bạc” cần gắn liền với hình thành những loại hình kinh tế mới trong thời đại số, dựa vào tiến bộ khoa học, công nghệ để tạo ra những giá trị kinh tế có hàm lượng chất xám cao. Đồng thời, hội tụ trí tuệ và nhiệt huyết của lớp NCT và của toàn xã hội; có đủ năng lực tham gia vào chuỗi giá trị kinh tế trong nước và hội nhập; góp phần gìn giữ các giá trị văn hóa đạo lý truyền thống dân tộc, chắt lọc tinh hoa văn hóa nhân loại.

Phát biểu tại hội nghị về tình hình phát triển "kinh tế bạc" trên thế giới và thích ứng chính sách, chiến lược của Việt Nam, Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định: Phát triển "kinh tế bạc" tại Việt Nam với tinh thần chuyển từ "gánh nặng già hóa" sang "cơ hội phát triển kinh tế". Đồng thời, chú trọng 3 trụ cột trong phát triển "kinh tế bạc". Thứ nhất, NCT là trung tâm, là chủ thể; vừa là nguồn lực cung, vừa là động lực cầu. Thứ hai, doanh nghiệp là trọng tâm sáng tạo, thực thi, với trách nhiệm xã hội và tạo môi trường làm việc thân thiện với NCT. Thứ ba, Nhà nước kiến tạo cơ chế, chính sách, tạo hành lang pháp lý, ưu đãi và an sinh vững chắc. Đặc biệt, phát triển "kinh tế bạc" phải đặt trong một tổng thể nhất quán "Đảng lãnh đạo, Nhà nước kiến tạo, công tư đồng hành, cơ chế mở lối, nguồn lực khơi thông, công nghệ dẫn dắt, xã hội đồng thuận, nhân dân hạnh phúc, đất nước phát triển".

Bài, ảnh: MỸ THANH