Quyết liệt thực hiện các phương án ứng phó hạn, xâm nhập mặn

Xâm nhập mặn tăng cao

Theo dự báo của Đài Khí tượng thủy văn Cần Thơ, do ảnh hưởng triều biển Đông, XNM trên sông Hậu, sông Mỹ Thanh và kênh Quản Lộ Phụng Hiệp tăng cao, độ mặn xâm nhập ở mức xấp xỉ và cao hơn trung bình nhiều năm (TBNN) xuất hiện vào cuối tháng 3-2026. Trên sông Hậu, độ mặn 4‰ xâm nhập sâu vào khoảng 45-55km qua An Lạc Tây; độ mặn 2‰ xâm nhập sâu vào trong sông khoảng 62-65km tại vàm Cái Côn và có khả năng gây ảnh hưởng đến sản xuất lúa, cây ăn trái ở các xã Trần Đề, Lịch Hội Thượng, Tài Văn, Liêu Tú, Long Phú, Đại Ngãi, Tân Thạnh, Trường Khánh, Nhơn Mỹ, An Thạnh, Cù Lao Dung… Trên kênh Quản Lộ Phụng Hiệp, độ mặn 1,5-2,5‰ xâm nhập sâu tới kênh Mang Cá và Trạm Thủy văn Phụng Hiệp thuộc phường Ngã Bảy, có khả năng ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp…

Nguồn nước trên sông, rạch thuộc TP Cần Thơ đang xuống thấp.

PGS.TS Nguyễn Phú Quỳnh, Phó Viện trưởng Viện Khoa học thủy lợi miền Nam, nhận định: XNM lớn nhất mùa khô 2025-2026 ở ĐBSCL có khả năng xuất hiện vào cuối tháng 3-2026, trùng với kỳ triều cường từ ngày 18 đến 22-3 tại các cửa sông Cửu Long. Ranh mặn 4g/l dự báo xâm nhập sâu từ 44-55km (tùy từng cửa sông), ở mức xấp xỉ TBNN và thấp hơn mùa khô 2024-2025 từ 5-11km. Trên hệ thống sông Vàm Cỏ (Vàm Cỏ Đông, Vàm Cỏ Tây), ranh mặn 4g/l được dự báo vào sâu khoảng 55-60km, thấp hơn năm 2025 từ 5-7km và thấp hơn TBNN từ 19-24km. Tuy nhiên, mặn có khả năng gia tăng trong tháng 4-2026 nếu khu vực chưa xuất hiện mưa chuyển mùa. Đối với khu vực cửa sông Cái Lớn - Cái Bé, XNM tiếp tục được kiểm soát nhờ vận hành hiệu quả hệ thống cống Cái Lớn, Cái Bé.

PGS.TS Nguyễn Phú Quỳnh cho biết: “XNM xuất hiện do dòng chảy từ thượng nguồn sông Mekong về ĐBSCL còn phụ thuộc vào chế độ vận hành các hồ chứa thượng nguồn. Do đó, các địa phương khu vực cửa sông, ven biển vùng ĐBSCL cần tiếp tục theo dõi sát diễn biến nguồn nước, chủ động các phương án ứng phó nguy cơ mặn xâm nhập biến động bất thường, nhất là trong các đợt triều cường từ ngày 18 đến 22-3 và từ 31-3 đến 4-4. Khả năng ảnh hưởng lấy nước phục vụ sản xuất nông nghiệp khá cao”.

Theo Viện Khoa học thủy lợi miền Nam, dòng chảy mùa khô 2025-2026 từ thượng lưu sông Mekong về ĐBSCL được xem là năm khá thuận lợi hơn so với những năm gần đây. XNM trên đồng bằng dự báo ở mức tương đương TBNN và thấp hơn mùa khô 2024-2025. Như vậy, với hạ tầng công trình thủy lợi hiện tại có khả năng chủ động kiểm soát XNM. Tuy nhiên, các địa phương theo dõi thông tin dự báo để chủ động ứng phó mặn xâm nhập bất thường… 

Tăng cường ứng phó

Để hạn chế thấp nhất ảnh hưởng hạn, XNM đến sản xuất, Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) TP Cần Thơ đề nghị các địa phương, đơn vị chuyên môn tăng cường quản lý sản xuất trồng trọt ứng phó. Trong đó tăng cường công tác quan trắc, dự báo và thông tin kịp thời về nguồn nước, diễn biến XNM bằng nhiều hình thức như phát thanh truyền hình, mạng xã hội… để người dân biết và chủ động các biện pháp ứng phó phù hợp; lồng ghép tổ chức tập huấn, hướng dẫn người dân các biện pháp phòng chống, ứng phó XNM trên các loại cây trồng.

Đối với giải pháp công trình, các đơn vị chuyên môn, các xã, phường vận hành hệ thống cống, tích cực trữ nước ngọt, công bố lịch vận hành cống rộng rãi trên các hệ thống thông tin để nông dân trữ nước ngọt. Khảo sát các hệ thống công trình thủy lợi để có biện pháp duy tu, sửa chữa các công trình bị hư hỏng, xuống cấp; đẩy nhanh tiến độ thi công các công trình phòng chống hạn mặn đang xây dựng, đưa vào vận hành khai thác, kịp thời ngăn mặn, trữ ngọt phục vụ sản xuất và dân sinh trong mùa khô năm 2026.

Toàn thành phố đã xuống giống 312.615ha lúa đông xuân 2025-2026, đạt 107% so với kế hoạch, dự kiến sẽ thu hoạch dứt điểm vào đầu tháng 5-2026. Qua rà soát, có khoảng 12.266ha của các xã, phường: Vĩnh Viễn, Xà Phiên, Lương Tâm, Long Phú, Kế Sách, Tân Thạnh, Trần Đề có khả năng bị ảnh hưởng bởi hạn hán, XNM. Vì vậy, Sở NN&MT thành phố đề nghị các cơ quan chuyên môn tại địa phương và nông dân thường xuyên theo dõi diễn biến tình hình XNM nhằm hạn chế đến mức thấp nhất ảnh hưởng đến cây lúa. Tùy vào điều kiện cụ thể có thể áp dụng biện pháp tưới ngập - khô xen kẽ vào giai đoạn cuối vụ, tranh thủ nguồn nước ngọt để tưới, đặc biệt vào giai đoạn lúa trổ, có thể sử dụng nguồn nước nhiễm mặn nhẹ dưới 1‰.  Đồng thời kiểm tra độ mặn nước trước khi bơm tưới. Đối với vùng đã xuống giống khi có nguy cơ bị thiếu nước, XNM có thể bổ sung một số loại phân bón lá, chế phẩm tăng cường khả năng chống chịu hạn, mặn như KNO3, Brassinosteroid, phân chứa các nguyên tố Ca, Mg, Si.

Trên rau màu, nông dân tăng cường kiểm tra độ mặn nước trước khi bơm tưới; sử dụng màng phủ, rơm rạ để giữ ẩm cho đất, ứng dụng các công nghệ tưới tiết kiệm; tăng cường sử dụng phân bón hữu cơ, phân chứa Kali, Canxi, Silic, thuốc bảo vệ thực vật có nguồn gốc sinh học.

Hiện thành phố có khoảng 8.000ha cây ăn trái có khả năng bị ảnh hưởng bởi hạn hán, XNM tập trung tại xã Vĩnh Viễn, Xà Phiên, Lương Tâm, Long Phú, Kế Sách, An Thạnh, Cù Lao Dung... Vì vậy, các địa phương cần củng cố hệ thống đê bao và đê xung quanh vườn để ngăn ngừa nước mặn xâm nhập. Đo độ mặn cẩn thận trước mỗi lần lấy nước, không tưới nước có độ mặn trên >1‰ cho cây. Đối với một số cây ăn trái mẫn cảm với mặn như sầu riêng, chôm chôm, măng cụt... không tưới nước có độ mặn trên >0,5‰. Trong thời gian nhiễm mặn, chỉ tưới nước tối thiểu, giúp cho cây không bị héo và mặt đất không bị khô nứt (kéo dài thời gian giữa hai lần tưới, giảm số lần tưới và lượng nước tưới). Khi có nguy cơ hạn mặn cần chủ động sử dụng tối đa nguồn vật liệu hữu cơ (rơm rạ, cỏ khô, lá khô…) hoặc màng phủ nông nghiệp để phủ gốc giữ ẩm cho đất. Cắt tỉa cành, tạo tán, tỉa bớt nụ, hoa để hạn chế thoát hơi nước. Không tiến hành xử lý ra hoa rải vụ, trái vụ, trồng mới trong thời gian hạn hán nếu nguồn nước ngọt không đảm bảo cung cấp đầy đủ cho cây…

Bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở NN&MT TP Cần Thơ, nhấn mạnh: “Thời điểm này, cơ quan chuyên môn về NN&MT ở cấp xã duy trì chế độ báo cáo hằng tuần về tình hình XNM và hạn hán ảnh hưởng đến cây trồng về Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thành phố. Chi cục sẽ tổng hợp, thống kê tình hình, báo cáo để Sở NN&MT thành phố chỉ đạo kịp thời, khắc phục nhanh chóng và hiệu quả nếu XNM tăng cao, gây thiệt hại sản xuất, sinh hoạt của người dân…”.

Bài, ảnh: HÀ VĂN