Là vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm với lợi thế và thế mạnh về lúa gạo, trái cây, nuôi trồng thủy sản, nhưng ĐBSCL đang đối mặt với nhiều thách thức do biến đổi khí hậu (BĐKH), biến động thị trường, chi phí sản xuất tăng... Thực tế này đòi hỏi các địa phương phải nâng cao khả năng chống chịu, phối hợp thực hiện tốt các giải pháp phát huy lợi thế trong sản xuất nông nghiệp, thúc đẩy tăng trưởng xanh, bền vững.
Thương lái thu mua lúa đông xuân 2025-2026 của nông dân tại xã Lịch Hội Thượng, TP Cần Thơ.
Đóng góp lớn cho tăng trưởng toàn ngành
Năm qua, tốc độ tăng trưởng nông lâm thủy sản vùng ĐBSCL đạt 3,9%, trong khi tốc độ tăng trưởng nông lâm thủy sản của cả nước đạt ở mức 3,78%. Các chỉ tiêu sản xuất nông nghiệp quan trọng của vùng đều đạt và vượt so với kế hoạch đề ra. Nhiều loại cây trồng, vật nuôi tiếp tục đóng góp quan trọng vào sản lượng và giá trị chung của toàn ngành Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT), nhất là lúa gạo, cây ăn trái và thủy sản.
Theo Bộ NN&MT, năm 2025, diện tích gieo trồng lúa vùng của ĐBSCL đạt 3,79 triệu héc-ta, sản lượng hơn 24 triệu tấn. Diện tích trồng cây ăn trái đạt 414.300ha, sản lượng 6,7 triệu tấn, bằng 42,8% sản lượng cả nước. Sản lượng thủy sản đạt 4,79 triệu tấn, chiếm 55,7% sản lượng thủy sản cả nước. Trong đó, diện tích nuôi trồng thủy sản đạt 806 nghìn héc-ta, sản lượng 3,37 triệu tấn, chiếm 69,5% sản lượng nuôi trồng cả nước. Thủy sản nuôi khá đa dạng với sản phẩm chính là cá tra và tôm nước lợ. Sản lượng thủy sản khai thác đạt 1,48 triệu tấn, chiếm 40,4% sản lượng cả nước. Sản lượng thịt và giá trị các các loại vật nuôi như heo, bò và gia cầm chiếm từ 10,9%-22,9% so với sản lượng và giá trị của cả nước.
Các số liệu và kết quả trên cho thấy sản xuất lúa gạo và nông nghiệp nói chung của vùng ĐBSCL giữ vai trò quan trọng trong đảm bảo an ninh lương thực, thực phẩm cho quốc qua và đóng góp lớn vào tăng trưởng chung của toàn ngành Nông nghiệp. Sản xuất nông nghiệp của vùng đã tạo ra nguồn nông sản, thực phẩm dồi dào, phong phú chủng loại, đáp ứng nhu cầu phát triển xuất khẩu, tiêu dùng trong nước.
Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp vùng cũng đang ngày càng đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức do BĐKH, chi phí sản xuất tăng và biến động khó lường của thị trường tiêu thụ. Nhiều nước đưa ra các rào cản kỹ thuật trong thương mại; người tiêu dùng đòi hỏi cao hơn về tiêu chuẩn, chất lượng sản phẩm và yêu cầu sản xuất phải xanh, sạch, thân thiện với môi trường...
ĐBSCL cũng đang đối mặt với nguy cơ vừa thừa, vừa thiếu lao động nông nghiệp cục bộ theo các mùa vụ, thời điểm trong năm. Sản xuất nông nghiệp còn bộc lộ nhiều yếu tố chưa bền vững, sản xuất không theo quy hoạch, thiếu sự liên kết chặt giữa nông dân doanh nghiệp và các bên có liên quan. Sản xuất còn nhỏ lẻ, lạc hậu, nhất là trong lĩnh vực chăn nuôi làm cho khả năng ứng phó với dịch bệnh còn hạn chế và khó khăn. Đời sống của người dân trong vùng tuy đã được cải thiện một bước nhưng chưa tương xứng với tiềm năng của vùng. Hệ thống cơ sở hạ tầng dù được tăng cường nhưng chưa đáp ứng kịp nhu cầu phát triển sản xuất trong tình hình mới.
Cần tăng cường đầu tư cho vùng ĐBSCL
Để nâng cao khả năng chống chịu với BĐKH và tiếp tục duy trì, phát huy các thế mạnh trong sản xuất nông nghiệp, nhiều địa phương vùng ĐBSCL kiến nghị các bộ, ngành tiếp tục quan tâm, tăng cường đầu tư, hoàn thiện hạ tầng phục vụ sản xuất và đời sống dân sinh. Hỗ trợ các địa phương phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn, phát thải thấp gắn tăng cường liên kết chuỗi, nâng cao năng lực bảo quản, chế biến và xây dựng thương hiệu sản phẩm để gia tăng giá trị.
Theo ông Trần Thanh Hiệp, Phó Giám đốc Sở NN&MT tỉnh An Giang, cũng như nhiều địa phương khác ở vùng ĐBSCL, An Giang còn gặp khó trong phát triển chế biến sâu nông sản và thu hút doanh nghiệp liên kết tiêu thụ nông sản cho nông dân. Do vậy, rất cần Bộ NN&MT và các cơ quan chức năng Trung ương quan tâm hỗ trợ tháo gỡ các khó khăn, giúp địa phương đẩy mạnh liên kết các chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp và đầu tư chế biến sâu gắn phát triển xuất khẩu nhằm gia tăng giá trị. Kịp thời xem xét, bổ sung, hoàn thiện các hành lang pháp lý và các luật về đất đai, về hỗ trợ đầu tư để thu hút doanh nghiệp tham gia liên kết với nông dân. Cần sớm sửa đổi Nghị định số 98/2018/NĐ-CP về chính sách khuyến khích phát triển hợp tác, liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp, tạo đòn bẩy cho doanh nghiệp tham gia trong liên kết tiêu thụ các loại nông sản cho nông dân, nhất là đối với lúa chất lượng cao tham gia Đề án 1 triệu héc-ta lúa.
Theo ông Trương Cảnh Tuyên, Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, ĐBSCL là vùng trọng điểm nông nghiệp của cả nước, giữ vai trò chiến lược trong sản xuất lúa gạo, thủy sản và cây ăn trái. Tuy nhiên, nơi đây cũng là khu vực chịu tác động nặng nề của BĐKH, xâm nhập mặn và sạt lở. Những thách thức đó không mang tính riêng lẻ từng địa phương, mà đòi hỏi cách tiếp cận liên kết vùng và sự phối hợp chặt chẽ giữa Trung ương với các tỉnh, thành phố trong khu vực. Trên tinh thần đó, Cần Thơ xác định một số định hướng phối hợp trọng tâm năm 2026, gồm đẩy nhanh chuyển đổi nông nghiệp theo hướng sinh thái, tuần hoàn, phát thải thấp; phối hợp triển khai hiệu quả Đề án phát triển bền vững 1 triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030.
Thành phố đẩy mạnh phát triển nông nghiệp hữu cơ, nâng cao giá trị chuỗi nông sản; thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện trong quản lý nông nghiệp và môi trường; xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, quản lý mã số vùng trồng - vùng nuôi, ứng dụng công nghệ số trong dự báo dịch bệnh và quản lý tài nguyên; tăng cường liên kết vùng trong chế biến, tiêu thụ và logistics nông sản. Bên cạnh đó, thành phố phát huy vai trò là trung tâm thương mại, dịch vụ, chế biến và kết nối thị trường của vùng; chủ động ứng phó BĐKH, đẩy nhanh các dự án thủy lợi trọng điểm, nâng cao năng lực cảnh báo và giảm thiểu rủi ro thiên tai cho sản xuất và đời sống người dân…
Bài, ảnh: KHÁNH TRUNG
In bài viết
