Xây dựng mã số vùng trồng, nâng cao giá trị nông sản 

Xây dựng mã số vùng trồng (MSVT) và mã số cơ sở đóng gói (CSĐG) là “tấm hộ chiếu” bắt buộc để nông sản tiến ra thị trường quốc tế. Hệ thống này đóng vai trò thiết yếu trong việc chuẩn hóa chất lượng, bảo vệ thương hiệu và mở rộng cơ hội giao thương. Tuy nhiên, việc xây dựng, cấp MSVT, mã số CSĐG vẫn còn bất cập đang cần sự tháo gỡ của bộ, ngành chức năng và chính quyền địa phương.

Tăng cường thực hiện

Những ngày giữa tháng 5, hai bên đường tỉnh 923, nhiều loại trái cây được bày bán trên các kệ trước nhà vườn hay các điểm vườn du lịch. Tuy nhiên, đối với nhà vườn chuyên canh với diện tích lớn khi vào mùa chín rộ, cho thu hoạch thì phải tìm thương lái và liên kết với các công ty thu mua, nhằm đảm bảo đầu ra ổn định cho sản phẩm. Sầu riêng là sản phẩm đang vào mùa thu hoạch, với diện tích khá lớn, được xây dựng MSVT nhiều năm nay tại TP Cần Thơ. Ông Bảy Vịnh ở xã Tân Thới (TP Cần Thơ) có trên 4.000m² đất trồng sầu riêng, bộc bạch: “Nếu biết kỹ thuật chăm sóc, biết cách phòng trị bệnh bằng biện pháp sinh học và kỹ thuật thụ phấn khi cây ra hoa thì tỷ lệ đậu trái cao, hiệu quả kinh tế rõ rệt. Bên cạnh đó, áp dụng quy trình sản xuất VietGAP thì chi phí giảm đáng kể. Đây là điều kiện tốt cho việc xây dựng MSVT, tạo sự minh bạch, an toàn, chất lượng trong sản xuất và tiêu thụ sầu riêng”.

Sầu riêng được xây dựng mã số vùng trồng.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT), đến tháng 5-2026, cả nước có 9.546 MSVT và 1.525 mã số CSĐG phục vụ xuất khẩu cho các loại quả tươi được phép xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc, Hoa Kỳ, Úc, New Zealand, Hàn Quốc, Nhật Bản. Riêng thị trường Trung Quốc có 4.323 MSVT và 1.323 mã số CSĐG. Trong đó, sầu riêng có 1.191 MSVT và 128 mã số CSĐG. Bên cạnh đó còn có 789 vùng trồng sầu riêng và 299 vùng trồng các loại cây ăn trái truyền thống đang chờ Tổng cục Hải quan Trung Quốc phê duyệt.

Trong quá trình triển khai thực hiện cấp MSVT, mã số CSĐG vẫn còn nhiều vùng trồng, CSĐG nhận được cảnh báo không tuân thủ theo quy định của nước nhập khẩu, đặc biệt là từ Trung Quốc. Theo thống kê, từ năm 2025 đến nay có 403 MSVT và 240 CSĐG nhận được cảnh báo từ phía Trung Quốc. Trong số đó, Tổng cục Hải quan Trung Quốc đã thông báo tạm dừng và thu hồi 167 MSVT, 99 mã số CSĐG sang thị trường nước này.

Thứ trưởng Bộ NN&MT Hoàng Trung cho biết: “Hệ thống quản lý MSVT, CSĐG được triển khai với sự phối hợp chặt chẽ và phân vai rõ ràng từ Trung ương tới địa phương, trong đó Bộ NN&MT thực hiện vai trò xây dựng chính sách, khung pháp lý và đàm phán với nước nhập khẩu; địa phương chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện trực tiếp; còn nước nhập khẩu thực hiện quyền phê duyệt và kiểm soát điều kiện nhập khẩu đối với các mã số xuất khẩu. Sau khi được phê duyệt, các vùng trồng và CSĐG vẫn tiếp tục chịu sự giám sát, kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất của nước nhập khẩu nhằm đánh giá việc duy trì điều kiện sản xuất. Tần suất kiểm tra tùy thuộc quy định của từng nước. Trường hợp phát hiện vi phạm hoặc không duy trì điều kiện theo quy định, nước nhập khẩu có thể áp dụng các biện pháp cảnh báo, tạm dừng hoặc thu hồi mã số đã cấp”.

Tại TP Cần Thơ đã có 657 MSVT được cấp, với tổng diện tích 11.012ha của 9.412 hộ nông dân. Các cây trồng được cấp MSVT chủ yếu là nhãn, sầu riêng, vú sữa, xoài, bưởi, mít... xuất khẩu sang thị trường Mỹ, Úc, Nhật Bản, Trung Quốc, Thái Lan, EU. Đối với mã số CSĐG, thành phố có 45 mã số được cấp cho 17 doanh nghiệp tại 14 xã, phường. Trong đó có 4 CSĐG xuất khẩu sang thị trường Hoa Kỳ, New Zealand, Úc, EU, Nga, Anh...

Tăng cường kiểm tra

Theo Bộ NN&MT, hiện nay tình trạng chạy theo số lượng được cấp MSVT nhưng chưa quan tâm đúng mức đến việc duy trì điều kiện sau cấp mã số vẫn còn phổ biến. Năng lực tổ chức quản lý, kiểm tra và giám sát tại địa phương còn bất cập; tình trạng sử dụng sai MSVT, mã số CSĐG, mượn hoặc cho thuê, không duy trì điều kiện kỹ thuật, vi phạm về kiểm dịch thực vật và an toàn thực phẩm còn diễn biến phức tạp, ảnh hưởng đến uy tín nông sản xuất khẩu của Việt Nam.

Tại TP Cần Thơ, hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về MSVT, mã số CSĐG chưa được đồng bộ sau khi thực hiện sáp nhập tỉnh, thành phố. Vì vậy, trong quá trình thực hiện cấp mới phát sinh khó khăn trong việc cập nhật, nhập liệu và quản lý thông tin mã số trên hệ thống; năng lực và số lượng phòng kiểm nghiệm còn hạn chế, chưa đáp ứng nhu cầu kiểm tra, phân tích mẫu ngày càng tăng trong quá trình quản lý và xuất khẩu nông sản; thiếu nguồn nhân lực thực hiện công tác quản lý MSVT, CSĐG... Do đó, thời gian tới Sở NN&MT thành phố phối hợp cơ quan chuyên môn, đơn vị có liên quan rà soát, cập nhật và quản lý chặt chẽ MSVT, CSĐG, bảo đảm đồng bộ dữ liệu và truy xuất nguồn gốc. Tăng cường kiểm tra, giám sát, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm quy định của nước nhập khẩu. Đẩy mạnh tập huấn, hướng dẫn địa phương, hợp tác xã, doanh nghiệp, người dân thực hiện đúng quy trình thiết lập, duy trì và quản lý mã số theo Nghị định số 38/2026/NĐ-CP của Chính phủ...

Thứ trưởng Bộ NN&MT Hoàng Trung cho biết: Bộ NN&MT tiếp tục hoàn thiện thể chế, tăng cường hậu kiểm và xử lý nghiêm vi phạm trong việc duy trì, quản lý, sử dụng MSVT, mã số CSĐG; nâng cao trách nhiệm của địa phương và kiện toàn tổ chức quản lý; tổ chức lại sản xuất và kiểm soát chặt điều kiện kỹ thuật tại vùng trồng, CSĐG; đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia; tăng cường đàm phán kỹ thuật và xử lý kịp thời các cảnh báo của nước nhập khẩu… nhằm nâng cao sản lượng, hiệu quả hàng nông sản xuất khẩu.

Bài, ảnh: HÀ VĂN