Mở dư địa tăng trưởng ngành rau quả 

Khoa học, công nghệ đang thúc đẩy ngành rau quả Việt Nam đổi mới từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ. Tiến bộ về giống, kỹ thuật canh tác và công nghệ sau thu hoạch góp phần khắc phục những hạn chế trong sản xuất, nâng cao chất lượng và mở rộng khả năng tiếp cận các phân khúc thị trường có giá trị cao.

Đóng gói bưởi xuất khẩu tại Công ty Vina T&T Group. (Ảnh: MINH ANH)

Công nghệ thúc đẩy tăng trưởng

Theo Cục Hải quan, 10 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu rau quả đạt hơn 8,27 tỷ USD, tăng 17,2% so với cùng kỳ năm 2025. Đà tăng trưởng được duy trì tại nhiều thị trường chủ lực. Trong 9 tháng, Trung Quốc tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất với kim ngạch 4,72 tỷ USD, tăng 22,4%; tiếp đến là Mỹ với 484,7 triệu USD, tăng 19,2%; Hàn Quốc đạt 263,6 triệu USD, tăng 11,1% và Nhật Bản đạt 193,8 triệu USD, tăng 6,2%. Nhiều thị trường khác như Hà Lan, Australia, Malaysia, Đức, Nga và Canada cũng ghi nhận mức tăng trưởng hai con số. Kết quả này cho thấy xuất khẩu rau quả Việt Nam tiếp tục mở rộng tại các thị trường truyền thống, đồng thời từng bước gia tăng hiện diện tại nhiều thị trường khác.

Ông Đinh Cao Khuê, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao (DOVECO) cho biết: Ứng dụng khoa học-công nghệ đang tạo ra những thay đổi rõ nét về năng suất và chất lượng sản phẩm trái cây xuất khẩu. Với chanh leo, nếu như trước đây nguồn giống chủ yếu phụ thuộc vào nhập khẩu từ Đài Loan (Trung Quốc) thì đến nay, doanh nghiệp đã chủ động nguồn giống trong nước thông qua hợp tác với các viện nghiên cứu, trường đại học, tăng khả năng cạnh tranh với các quốc gia sản xuất lớn ở Nam Mỹ. Đối với cây dứa, việc chuyển đổi giống cũng mở ra cơ hội gia tăng giá trị trên cùng một đơn vị diện tích. Từ giống Queen có năng suất khoảng 50 tấn/ha, doanh nghiệp chuyển sang giống Cayenne đạt khoảng 70 tấn/ha và đang phát triển giống MD2 với năng suất khoảng 100 tấn/ha.

Với sản phẩm xuất khẩu tiềm năng là chuối, hiện các địa phương cũng tập trung ứng dụng công nghệ để gia tăng sản lượng và chất lượng. Tại tỉnh Tây Ninh, các doanh nghiệp trên địa bàn đã ứng dụng công nghệ nuôi cấy mô, tưới nhỏ giọt và hệ thống thu hoạch hiện đại, từng bước hình thành vùng sản xuất chuối đạt tiêu chuẩn quốc tế, phục vụ xuất khẩu sang Nhật Bản, Hàn Quốc…

Việc đầu tư, nghiên cứu và ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất, bảo quản trái cây được đặc biệt chú trọng tại Công ty trách nhiệm hữu hạn Xuất nhập khẩu trái cây Chánh Thu. Doanh nghiệp đang nghiên cứu và phát triển các dòng sản phẩm cấp đông bằng công nghệ ni-tơ, hướng đến mục tiêu giữ nguyên hương vị tươi ngon đặc trưng của trái cây sau chế biến, tiêu biểu như sầu riêng DuriVy cấp đông nguyên trái. Ngoài ra còn ứng dụng công nghệ sấy dẻo không bổ sung đường góp phần tận dụng tối ưu nguồn nguyên liệu, giảm lãng phí sau thu hoạch và gia tăng giá trị nông sản.

Phát triển vùng nguyên liệu, nâng hiệu quả chuỗi giá trị

Theo ông Phạm Quốc Liêm, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Nông nghiệp U&I (Unifarm), cả nước hiện có khoảng 163.000 ha chuối, nhưng kim ngạch xuất khẩu năm 2025 mới đạt gần 420 triệu USD. Nếu chuẩn hóa 24.000 ha vùng trồng, tương đương khoảng 15% diện tích hiện có, đồng thời nâng sản lượng thương phẩm xuất khẩu lên 60 tấn/ha, ngành chuối có thể đạt kim ngạch 1 tỷ USD/ năm. Trường hợp diện tích đạt chuẩn tăng lên 30%, giá trị xuất khẩu có thể vượt 2 tỷ USD/năm. Ông Liêm cho rằng, cần xây dựng mô hình liên kết chuỗi cho từng ngành hàng chủ lực, xác định rõ vai trò của doanh nghiệp đầu tàu cũng như trách nhiệm, quyền lợi của các bên tham gia. Nhà nước cần có chính sách điều phối, hỗ trợ tín dụng ưu đãi để hình thành vùng nguyên liệu đạt chuẩn, bảo đảm năng suất và chất lượng ổn định. Bên cạnh đó, nghiên cứu, phát triển và đưa vào sản xuất các giống có lợi thế cạnh tranh sẽ tạo thêm động lực cho ngành hàng.

Trong bối cảnh doanh nghiệp đẩy mạnh đầu tư mở rộng quy mô chế biến nông sản, việc phát triển vùng nguyên liệu ngày càng cấp thiết. Công ty cổ phần Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao đang chuẩn bị xây dựng nhà máy chế biến tại Nghệ An, công suất 30 tấn sản phẩm/giờ, phục vụ tiêu thụ nông sản khu vực Bắc Trung Bộ. Để bảo đảm nguồn cung ổn định, doanh nghiệp kiến nghị tăng đầu tư hạ tầng vùng trồng, nhất là hệ thống tưới; hỗ trợ nghiên cứu, nhân giống dứa MD2 bằng công nghệ nuôi cấy mô; đồng thời thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp với các viện nghiên cứu, trường đại học.

Những chuyển biến từ thực tiễn sản xuất và kinh doanh cho thấy khoa học-công nghệ đang từng bước thay đổi cách thức tạo ra giá trị cho ngành rau quả Việt Nam, hướng tới kim ngạch xuất khẩu 10 tỷ USD năm 2026 và vươn tới những mốc cao hơn trong tương lai.

THÙY ANH (Báo Nhân Dân)