Tăng cường liên kết, phát triển mô hình sản xuất lúa phát thải thấp

Công nghệ sạ hàng kết hợp vùi phân, sản xuất theo mô hình phát thải thấp được ứng dụng tại TP Cần Thơ.

Nhiều thách thức

Theo Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, cây lúa luôn giữ vị trí trung tâm trong nền nông nghiệp, kinh tế và văn hóa của châu Á. Đối với hàng tỉ người dân, lúa gạo không chỉ là lương thực thiết yếu mà còn là nền tảng sinh kế của khu vực nông thôn và là trụ cột an ninh lương thực quốc gia. Tại Việt Nam, ngành sản xuất lúa gạo đóng vai trò an ninh lương thực quốc gia và ổn định chuỗi cung ứng toàn cầu, với sản lượng xuất khẩu trung bình hằng năm khoảng 8,5 triệu tấn gạo. Dù vậy, ngành sản xuất lúa gạo đang đối mặt với nhiều thách thức, nhất là biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt, trong khi bản thân ngành lúa gạo cũng đang chịu áp lực lớn về giảm thiểu khí nhà kính, đặc biệt là khí mê-tan...

Việt Nam đã triển khai Đề án “Phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030”, thể hiện quyết tâm thực hiện các cam kết quốc tế về giảm phát thải, đồng thời nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của ngành hàng lúa gạo. 

Để đạt mục tiêu chung này, TP Cần Thơ tích cực triển khai các mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp thông qua việc áp dụng đồng bộ các giải pháp như giảm lượng giống gieo sạ, quản lý nước ngập khô xen kẽ, từng bước ứng dụng công nghệ số, hệ thống MRV trong giám sát phát thải... Bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ, cho biết: “Để các mô hình này được nhân rộng và phát triển bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp, hợp tác xã, người nông dân và đặc biệt là sự đồng hành của các tổ chức quốc tế trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và phát triển các cơ chế tài chính hỗ trợ chuyển đổi xanh…”.

GS.TS Nguyễn Hồng Sơn, Giám đốc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, nhấn mạnh: “Thách thức lớn nhất của sản xuất lúa gạo hiện nay là không chỉ dừng lại ở việc sản xuất ra sản lượng cao hơn, mà còn phải sản xuất một cách bền vững hơn, phát thải thấp hơn, khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu tốt hơn, sử dụng tài nguyên thiên nhiên hiệu quả hơn và đem lại thu nhập cao hơn cho người nông dân. Để đạt được mục tiêu này, đòi hỏi sự bứt phá về đổi mới khoa học, tiến bộ công nghệ, cơ chế chính sách đồng hành và đặc biệt là sự hợp tác chặt chẽ trong toàn khu vực”.

Mở rộng giải pháp sản xuất phát thải thấp

Theo Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, điều đáng mừng là Việt Nam cũng như các nước châu Á đã đạt được những tiến trình đáng ghi nhận trong sản xuất lúa gạo. Các giống lúa mới chống chịu với bất lợi ngoại cảnh, quy trình quản lý nước cải tiến, kỹ thuật gieo sạ thẳng cơ giới hóa, quản lý rơm rạ bền vững, hệ thống giám sát kỹ thuật số và các cơ chế tài chính carbon sáng tạo... đang mở ra cơ hội mới để chuyển đổi ngành sản xuất lúa gạo tại Việt Nam cũng như các quốc gia châu Á.

Mặc dù các mô hình canh tác lúa thích ứng thông minh với biến đổi khí hậu, canh tác giảm phát thải chứng minh hiệu quả và đang được triển khai mạnh mẽ tại các quốc gia trong khu vực. Tuy nhiên, việc nhân rộng các giải pháp thích ứng và giảm thiểu phát thải gặp nhiều trở ngại về chi phí ban đầu, chính sách hỗ trợ và cơ chế tài chính carbon... Hội thảo quốc tế về “Các giải pháp sản xuất lúa phát thải thấp ở châu Á: Đổi mới sáng tạo trong khu vực và lộ trình áp dụng” diễn ra gần đây nhằm tăng cường trao đổi kiến ​​thức, đổi mới chính sách và hợp tác liên quốc gia thúc đẩy hệ thống canh tác lúa phát thải carbon thấp ở châu Á, thông qua khuyến khích áp dụng các phương pháp canh tác giảm thiểu phát thải và ứng dụng các công nghệ hỗ trợ.

GS.TS Nguyễn Hồng Sơn nhấn mạnh: “Các thành tựu khoa học chỉ thực sự tạo ra tác động lan tỏa khi được người nông dân đón nhận và áp dụng hiệu quả vào thực tiễn sản xuất. Thách thức chung của chúng ta là làm sao đẩy nhanh tốc độ nhân rộng công nghệ thông qua hệ thống khuyến nông hiệu quả, chính sách kiến tạo, cơ chế khuyến khích thị trường, các giải pháp số hóa, cùng sự hợp tác chặt chẽ giữa nhà khoa học, chính quyền, khu vực tư nhân và cộng đồng nông dân. Đó chính là hướng đi cốt lõi của giải pháp sản xuất lúa phát thải thấp ở châu Á”.

Bài, ảnh: HÀ VĂN