Cần Thơ nhân rộng mô hình trồng lúa chất lượng cao, phát thải thấp 

Sau 2 năm triển khai thực hiện Đề án phát triển bền vững 1 triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030 (Đề án), TP Cần Thơ đã hình thành và nhân rộng nhiều mô hình sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp. Các mô hình này không chỉ nâng cao thu nhập cho nông dân, mà mang lại nhiều lợi ích thiết thực cả về kinh tế, môi trường. Thành phố tiếp tục thúc đẩy tăng cường liên kết giữa nông dân, doanh nghiệp và các bên có liên quan để nhân rộng Đề án.

Nâng cao thu nhập cho nông dân

Tham gia mô hình và áp dụng các quy trình kỹ thuật canh tác tiên tiến theo Đề án, nông dân giảm được nhiều chi phí đầu vào. Đặc biệt, năng suất, chất lượng, giá trị hạt lúa tăng thêm, giúp nông dân tăng thu nhập. Ngoài ra, tham gia Đề án, nông dân được hướng dẫn áp dụng các máy móc và công nghệ thu gom rơm và quản lý, sử dụng rơm theo hướng nông nghiệp tuần hoàn nhằm tăng thu nhập và giảm phát thải khí nhà kính.

Lúa đông xuân 2025-2026 trong mô hình sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp tại HTX Tiến Thuận ở xã Thạnh Quới.

Ông Hứa Thành Nghĩa, Tổ trưởng Tổ hợp tác (THT) sản xuất lúa Đại Thành ở ấp Đại Thành, phường Mỹ Xuyên, cho biết: THT có 32 thành viên, với diện tích canh tác lúa 103ha. Tham gia mô hình sản xuất theo Đề án, các thành viên THT đã thực hiện cơ giới hóa gần như 100% từ gieo cấy, chăm sóc đến thu hoạch lúa và thu gom rơm. Đồng thời, áp dụng quy trình canh tác tiên tiến giúp giảm mạnh lượng sử dụng giống, phân bón, nước tưới và nhiều chi phí đầu vào. Nhờ vậy, lợi nhuận của các thành viên tăng thêm trên 20%. Đặc biệt, THT tham gia sản xuất lúa thơm ST 24, ST 25 và được doanh nghiệp bao tiêu với giá cao hơn 1.000-2.000 đồng/kg so với ngoài mô hình.

Theo ông Đồng Văn Cảnh, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) New Green Farm ở phường Thới Long, tham gia mô hình canh tác lúa chất lượng cao và phát thải thấp, nông dân tại HTX tăng thu nhập nhờ ứng dụng đồng bộ cơ giới và các tiến bộ kỹ thuật để giảm chi phí và nâng cao hiệu quả trồng lúa. Bên cạnh đó, nông dân có thêm thu nhập 3-4 triệu đồng/ha nhờ sử sụng rơm để trồng nấm và làm phân bón hữu cơ. Từ đó, nông dân không còn đốt bỏ rơm rạ trên đồng gây lãng phí và tác động xấu cho môi trường.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) TP Cần Thơ, thành phố đề ra kế hoạch đến năm 2030 triển khai thực hiện Đề án tại 64 xã, phường và diện tích đạt trên 170.800ha, với 171 HTX, THT tham gia. Sau 2 năm triển khai, Đề án đã tạo chuyển biến tích cực trong tổ chức sản xuất, nâng cao hiệu quả kinh tế và góp phần giảm phát thải khí nhà kính. Diện tích thực hiện đến cuối năm 2025 đã đạt 104.500ha. Các mô hình sản xuất theo Đề án đã giúp lợi nhuận của nông dân tăng ít nhất 20%, năng suất lúa tăng 0,3-0,7 tấn/ha và giảm phát thải khí nhà kính từ 2-12 tấn CO₂ tương đương/ha.

Tiếp tục phát huy thành quả

TP Cần Thơ xác định thực hiện Đề án là nhiệm vụ trọng tâm trong tái cơ cấu ngành lúa gạo theo hướng xanh và bền vững. Căn cứ các văn bản hướng dẫn của Bộ NN&MT, Sở NN&MT TP Cần Thơ đã tham mưu UBND thành phố ban hành Kế hoạch triển khai Đề án giai đoạn 2026-2030 và Kế hoạch thí điểm quy trình MRV trong canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Theo đó, năm 2026, thành phố phát triển vùng lúa chuyên canh chất lượng cao với quy mô 76.000ha. Để thực hiện mục tiêu này, rất cần sự tham gia tích cực của doanh nghiệp và sự đồng hành, phối hợp chặt chẽ của các bên có liên quan trong phát triển vùng trồng và tăng cường liên kết chuỗi giá trị.

Anh Dương Văn Siêu, Giám đốc HTX Thuận Thắng ở xã Đông Thuận, cho rằng: “Các mô hình canh tác lúa chất lượng cao và phát thải thấp theo Đề án đã khẳng định hiệu quả, giúp mang lại nhiều lợi ích thiết thực cả về kinh tế và môi trường. Kết quả cũng cho thấy, nông dân tại các HTX có khả năng nắm bắt tốt các tiến bộ kỹ thuật và tuân thủ theo quy trình canh tác lúa của Đề án để tạo ra sản phẩm chất lượng, an toàn, đáp ứng theo yêu cầu thị trường và theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp. Nông dân tại các HTX rất mong sự tham gia tích cực của các doanh nghiệp trong đặt hàng bao tiêu toàn bộ sản phẩm, giúp nông dân an tâm phát triển các vùng sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp”.

Theo anh Trần Trung Hiếu, Giám đốc HTX Nông nghiệp Trung Hiếu Phát ở xã Hòa An, HTX có 88 thành viên với diện tích canh tác lúa 160ha. HTX đã đăng ký tham gia Đề án và rất cần được doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm. Nông dân tại HTX cam kết thực hiện đúng quy trình canh tác của Đề án và đơn đặt hàng của doanh nghiệp để tạo chuỗi liên kết bền vững.

Sự tham gia của doanh nghiệp có tầm quan trọng bậc nhất nhằm tạo chuỗi liên kết tiêu thụ bền vững để thực hiện thành công Đề án. Bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở NN&MT TP Cần Thơ, kêu gọi: “Các doanh nghiệp tích cực đăng ký tham gia liên kết, cam kết lộ trình xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, đồng hành cùng HTX, cùng ngành Nông nghiệp triển khai hiệu quả mục tiêu Đề án. Đối với HTX và THT cần phát huy vai trò cầu nối, tổ chức cho thành viên sản xuất đúng quy trình kỹ thuật đã cam kết với doanh nghiệp. HTX phải là pháp nhân đủ mạnh để thực hiện các hợp đồng liên kết cung ứng vật tư đầu vào và tiêu thụ đầu ra”.

Theo bà Nguyễn Thị Giang, để đạt mục tiêu xây dựng vùng sản xuất lúa chuyên canh chất lượng cao 76.000ha trong năm 2026 một cách bền vững, các địa phương cần rà soát, đăng ký diện tích dựa trên nguyên tắc tập trung, liền vùng để thuận lợi cho đầu tư hạ tầng và cơ giới hóa. Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật chủ trì phối hợp cùng các xã, phường nhanh chóng hoàn thiện bản đồ vùng trồng và kế hoạch triển khai cụ thể cho từng địa bàn trong năm 2026. Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ nông nghiệp tiếp tục nhân rộng các mô hình trình diễn sản xuất lúa giảm phát thải, hướng dẫn nông dân tuân thủ quy trình kỹ thuật, chú trọng kỹ thuật tưới ngập - khô xen kẽ và quản lý rơm rạ. Đây là cơ sở quan trọng để thực hiện đo đạc, báo cáo, thẩm định (MRV) nhằm hướng tới việc chi trả tín chỉ carbon sau này.

Bài, ảnh: KHÁNH TRUNG